Yeşilçam’dan 10 Başyapıt

Liste Manşet

Türk sinemasının en önemli dönüm noktalarından biri elbette ki Yeşilçam. Fabrikasyon filmlerin yapıldığı dönemde elbette ki sinemamıza katkı yapan çok sayıda ‘iyi film’ de kazandırıldı. Yeşilçam tarihine kısaca bakacak olursak, ülkemize sinemanın girişi özel girişimciler sayesindedir. Türkiye’deki ilk yerli yapımları askeriye gerçekleştirmiştir. 1915’te Merkez Ordu Sineması kurulmuş. Bu sinemanın ilk çalışması Ayestefanos’taki Rus Abidesi’nin yıkılışıdır. Türk sinemasında 20’li ve 40’lı yıllar tek adam dönemi dediğimiz Muhsin Ertuğrul sinemasının dönemidir. Bu dönemde ayrıca İpek Film şirketinin kurulmasıyla Beyoğlu ve İzmir’de sinema salonları açılır. Muhsin Ertuğrul tiyatro kökenli bir yönetmen olduğu için filmlerinin teknik ve konu olarak fazlasıyla tiyatroya ait öğelerin daha baskın olduğunu görürüz. 1950’lerde ise sinema, estetik olarak bir değişim yaşamanın sinyalini verir. Sovyet uygulamalı filmler ağırlıklıdır. Kurgudan kaynaklı hareketlenmeler, film çekimi sadece sahne dekorlarıyla sınırlı değildir. Gerektiğinde sokak mekân olarak kullanılır. 60’lı ve 70’li dönemlerde ise; köylerde tarımın ölmesi, şehirlerde fabrikalaşmaların doğması ile toplumsal değişim yani göç olgusu sinemaya giriyor. Ömer Lütfi Akad bunun üzerine Gelin, Düğün, Diyet üçlemesini çekmiştir. Sinemamızdaki göç olgusu üzerine yapılan en iyi üçlemedir diyebiliriz. Bu dönem film üretiminin en yaygın olduğu dönemdir. Bir yönetmen bir yılda üç film çekme şansını elde eder. Son olarak; 71 ve 83 dönemi filmlerde sinema dilini zenginleştirmek o güne dek yeterince üstünde durulmayan estetik ve biçimsel yeniliklere girişilir. Ayrıca İtalyan Yeni gerçekçilik akımından stil ve konu olarak etkilenildiği de görülmüştür. Filmlerimizi kronolojik olarak incelemeye başlıyoruz.

susuz-yaz-2

1. Susuz Yaz

Zalime boyun eğen adam da zalimdir.

Susuz Yaz, Metin Erksan’ın 1964’te Berlin Film Festivalinde Altın Ayı ödülünü kazandığı filmidir. Köy yerinde tarımın ne kadar önemli olduğu buna binaen suyunda insanlar için hayatlarını sürdürmeleri açısından önemli bir kaynak olduğu bilinir. Film de Osman ve kardeşi Hasan arasındaki toprak ve su kavgaları anlatılır. Bunun üzerinden feodalite sistemine bir eleştiri yapılır. İktidarda olan toprağı da alır kardeşinin eşini de… Kendisini ezilen köylülerle özdeşleştiren Hasan ise boyun eğmek zorunda kalan ve haksızlığa uğrayan taraftır. Film basit bir su meselesinin altında yatan iktidar, güç ve mülkiyeti ele geçirme duygusu gibi derin konularına atıf yapar. Film de bu iki zıt karakterler ve zıt ideolojide olan kardeşler üzerinden okuduğumuz zaman daha anlamlı bir tablo belirir.

_____

sevmek-zamani_178744

2. Sevmek Zamanı

Resminle benim aramdaki bir durum, seni ilgilendirmez. Ben senin resmine âşığım.

Sinemaya adeta farklı bir dil ve nefes getirildiğini düşündüğüm bir filmdir. Filmde boyamaya girdiği bir evin duvarında asılı kadın resmi gören ve buna âşık olan boyacı Halil ve resimdeki Meral’in hikâyesi konu alınır. Aşk filmlerini alışılagelmişlerin dışında ele alınır. Burada surete aşık olma ile sembolik bir sinema dilini son derece başarılı bir dille işler. Filmde konu olarak; doğu mistik anlayışı ve görüntülerde ise şiirsel bir üslup tarzına rastlarız. Diyalog sahnelerinin azlığı görüntülerin derinliğinde kendini yansıtır. Anlatılmak istenen dil ile değil görüntü ile yansıtılır.

______

gurbet

3. Gurbet Kuşları

İlk Altın Portakal film festivalinin en iyi film ödülünü almıştır. Maraş’tan İstanbul’a büyük umutlarla gelen taşralı bir aileyi konu alıyor. Filmde köyden kente göç olgusunun işlendiğini görüyoruz. Bazı mekânlar insan ruhunda olumlu ya da olumsuz hep bir iz bırakır. Filmin açılış sahnesindeki Haydarpaşa Garı ’da çoğu insana hayaller, umutlar sunan bir duyguya sahiptir. Aynı şekilde filmimizdeki Bakırcıoğlu ailesi de bu umutlarla adım atmıştır. Âmâ İstanbul bu ailenin umutlarını çalmış belleklerinden çıkmayacak travmalara yol açan hikâyelere dönüşmüştür. Dört kardeş üzerinden İstanbul’da hayatta kalabilmeyi, ahlaki değerlerin çöküşünü ve aile kavramının çatırdadığını görürüz. Film Haydarpaşa Garında ailenin tekrardan memleketlerine dönüşü ile sonlanır. Bir mekânın insan ruhunda yarattığı gelgitleri yıkımları görmüş oluruz.

_____

4. Hanım

Film hastalığı ve yalnızlığını kedisi ile paylaşan Olcay Hanım üzerinden anlatılıyor. Olcay hanımda filmin adı gibi hanım, naif yapılı bir insandır. Filmin arka fonunda plan İstanbul’dur. Burada gri, kasvetli bir mekân olarak gösterilmiş. Adeta Olcay Hanım’ın ruhunu yansıtmış. Olcay Hanım’ın ona sahip çıkmayan kızı ile de aile ilişkilerindeki çürümeleri ve kopmaları görüyoruz.

______

5. Umut

Yılmaz Güney’in bu filmini izlerken Vittoria De Sica’nın Bisiklet hırsızları filminden gerek konu, gerekse teknik açıdan ne kadar etkilendiğini fark ettim. Teknik olarak doğal oyunculuk, doğal ışık ve mekan kullanımı konu olarak ise var olma mücadelesi veren bir Cabbar çıkıyor karşımıza. Cabbar’ın umutlarının gittikçe umutsuzluğa dönüştüğü bu filmde umudunu neye bağladıysa hepsinin teker teker elinden gittiğini görüyoruz. Filmin alt metninde ise feodalite sistemine derin bir eleştiri vardır.

_____

vesikali-yarim

6. Vesikalı Yârim

“Sevgi de yetmiyormuş çok eskiden rastlaşacaktık.”

Bu filmde iç burkan bir aşk hikâyesi anlatılır. Manav Halil ve pavyonda çalışan Sabiha ile tanışır ve bizlere imkânsız aşklarına şahitlik etmek düşer. Bilindik Yeşilçam filmlerinde ki gibi zengin fakir ayrımı yoktur. Tamamen acı ve hüzün kokar. Bunu İstanbul’u arka plana alarak anlatır. İstanbul çoşkulu, insan kalabalıklarıyla dolu bir şehir değildir. Tıpkı Sabiha ve Halil’in çığlıklarını ve kopukluklarını yansıtan siyah beyazlıkta yalnız ve boştur. Geriye unutulmaz müzikleri ve hala söylenen replikleri ile kalbimize kazınır.

_____

7. Diyet

Ömer Lütfi Akad’ın göç olgusu üzerine kurulu üçlemesinin son filmidir. Afyondan babası ve çocuklarıyla beraber gelen Hacer’in hikâyesi anlatılır. Çocuklarına baba olan Hasan ile farklı dünya görüşlerine sahiptirler. Hasan feodal sisteme gözü kapalı inanan, kapitalist sistemin kurbanı olacak bir işçidir. Hacer ise bu sistemi sorgulayan işsizlerin çok geç saatlerde ve güç şartlarda çalışmasına tepki olarak sendikalara giden bir portre çizer. Hasan isteklerinin bedelini kendi vücudundan bir parçanın kopması ile öder. Ağır iş şartlarına kendisi de dayanamaz ve yorgunluğun doğurduğu dikkatsizlik ile elini makinaya kaptırır. Eşi Hacer’e olan haksız düşünceleri bu sayede haklı çıkar.

______

8. Şoför Nebahat

Türk sinemasında kadın temsilinin farklılaştığını gösteren bir filmdir. Babasının ölmesi ile bütün aile sorumluluğu üstüne alan Nebahat ile ona musallat olan gececi neşet ekseninde konu anlatılır ama filmin anlatmak istediği Yeşilçam sinemasında kadınlar ya anaç rollerde ya da erotik olarak boy gösterirken, bu film bütün sosyal kalıpların kırıldığını görüyoruz. Kadının iş hayatına girmesiyle erkekleştirilmesi görülür. Şoför Nebahat’ta gerek giyimi gerekse konuşmalarıyla bu söylediklerimizi destekler. Kadınların dişiliklerini askıya alıp sosyal ve ekonomik hayatta var olma mücadelesini izleriz.

_______

9. Oğlum Osman

Milli sinema kavramı ile özdeşleşen ve birçok film sunan Yücel Çakmaklı filmidir. Çakmaklı sinemamıza farklı bir soluk getirmiştir. Bu dönem yönetmenlerinin ele aldığı konuların dışına çıkmıştır. Filmde babasının kendi milli ve dini değerleriyle yetiştirdiği oğlunun Avrupa’ya eğitim için gitmesi ve geri döndüğünde o değerlerden çok uzaklaşması sonucunda yaşadığı ruhsal buhranı anlatır. Ailesinin yaşadığı hayal kırıklıklarını görürüz. Sonrasında Osman’ın kendi özüne ve benliğine dönüş sürecini anlatır.

______

10. Ah Güzel İstanbul

Bu filmde, konu olarak köyden kente göç eden Ayşe ile Haşmeti izliyoruz. Haşmet bir İstanbul beyefendisidir. Ayşe ise hayatı daha kafasına göre yaşayan bir portre çiziyor. Ayşe bir sınıf çatışması yaşamaktadır. Geldiği yeri yok sayıp kendine farklı bir hayat kurmak ister. Bu hayatı kurmasında köprü olarak Haşmeti görür. Haşmet klasik müzik bestekârıdır. Müzisyen kişiliğinden ötürü duygusaldır. Ayşe mantıksal ve müzik hayatında ilerleyebilmek için lumpen müzik tarzlarına yönelir. Bu iki çatışmacı karakter üzerinden filmi izleme imkânı buluyoruz.

________

Yorumlar

 

Yorum yazın

Lütfen gerekli tüm alanları doldurunuz. *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*

Lost Password

Sign Up