Bizimle İletişime Geçin

Röportajlar

Sinema, İslamı Yeniden Okumak İçin İyi Bir imkan

Mecid Mecidi ile son filmi hakkında konuştuk.

Yayınlandı

tarihinde

Serçelerin Şarkısı, Cennetin Rengi, Baran ve niceleri… İran sinemasının, hatta dünya sinemasının en önemli isimlerinden biri Mecid Mecidi. Kamerasını insan ruhuna, insanın güzelliğine çeviren, her filminde, iyi şeylerin altını çizen bir sinema dervişi, elçisi. Peygamber Efendimizin hayatını anlatan son filmi Muhammed ile kendisini sabırsızlıkla beklediğimiz Mecid Mecidi ile Merhamet ve Adalet Kısa Film Yarışması’nda röportaj yapma imkanı bulduk. İslam, merhamet ve son filmi üzerine bazı suallerimize kendisinin ağzından cevap aldık.

 

muhammed

“Merhamet ve Adalet” teması ile organize edilen yarışmanın Jüri başkanlığını üstlendiniz. İslam peygamberinin adalet ve merhametini tanıtmanın öncülüğünü yaptığınız için size tekrar teşekkür etmek isterim. Sinemada bu temaya odaklanmayı nasıl değerlendirirsiniz?

Merhamet ve Adalet Uluslararası Kısa film Yarışması, şiddet, terör gibi algılanan İslam’ın gerçek yüzünü göstermek adına güzel bir başlangıç. Belki çok fazla başka iyi işleriniz de olabilir, yapıyorsunuzdur da muhtemelen ama bu benim nazarımda işlerin en güzeli en iyisidir. Eğer İslam’dan yeniden doğrudan bir okuma yapmak istiyorsak sinema bu anlamdaki en büyük imkânlardan biridir. Ben yedi yıldır böyle bir amaç için özellikle peygamber efendimizin çocukluğuyla ilgili film yapmakla meşgulüm. Ve bu konuda iyi bir tecrübe edindim. İnşallah kısa sürede Türkiye’de ve dünyanın birçok ülkesinde bu film gösterilir.

 

Siz 7 senedir böyle bir projeye hazırlanırken biz de sizinle beraber 7 senedir bu filmi bekliyoruz. Bu uzun ve titiz çalışma sürecinden bahseder misiniz?

 

Sonsuz rahmet deryası olan efendimizle alakalı bir nebze de olsa katkı sağlamak için bu filmi yaptım. Bu sebeple Tahran’a yakın bir yerde muazzam bir Mekke (şehrini) yeniden inşa ettik. Ve bu şehir-yani stüdyo- yeniden filmlerin çekilmesi için 30 yıl ayakta kalacaktır. Bunu İslam dünyasının bir stüdyosu olarak düşündük. Bütün İslam dünyası bundan istifade edebilir. İslam tarihi ile ilgili kurulan bu şehirde birçok film yapılabilir. Stüdyo turistler için de ziyaret yeri haline geldi.

Hepimizin de bildiği gibi bugün Mekke’de aslında 1400 yıl önceki Mekke ile ilgili hiçbir tarihi eser ve maalesef atmosfer kalmış değil. Vahhabilerin bu konuda nasıl tahripkar olduğunu yıllardır biliyoruz. Kurduğumuz stüdyo turistler ve diğer insanlar için 1400 yıl önceki atmosferi hatırlamaları adına büyük bir referanstır. Biz özden yani muhtevadan öte öyle bir teknik yakalamaya çalıştık ki bu filmde, dünya sineması ve Avrupa sineması gibi mecralarda yer edinebilsin. Sadece İran’dan değil başka ülkelerden de teknik anlamda destekler aldık. Özel efektler, makyaj, kostüm, müzik alanlarında değişik sanatçılardan destek aldık. Görüntü yönetmeni Vittorio Storaro ile de teknik olarak evrensel bir film olsun istedik. Eğer bir film peygamber efendimizi anlatacaksa, teknik ve estetik olarak çok büyük bir bakış açısı ortaya koyması gerekir.

İslam tarihiyle ilgili yapılan filmler çok azdır. Bunun en büyük sebebi İslam tarihinin doğru olarak algılanmamasıdır. Bu tarz film ve yarışmalar vesilesi ile inşallah islam dünyasına ait daha fazla eserle karşılaşılır.

mecidi2 

Bu bağlamda peygamber efendimizin adalet ve merhametini kısa film çekerek anlatacak bu yarışmanın katılımcılarına söylemek istedikleriniz nelerdir?

 

Adalet ve merhamet teması bence çok güzel bir tema. Aslında bu konuyla ilgili çok fazla film yapılabilir. Çok geniş bir konu. Sonuçta peygamber efendimizin kamil-i mutlak bir insan olduğunu söylüyoruz. Efendimizin ahlâkı, adalet ve merhamet yönleriyle ilgili, çok fazla doğrudan olmayan, dolaylı olarak anlatan birçok film yapılabilir. Yeter ki propoganda olmasın. Yahut da doğrudan tebliğ kokusu hissettirilmesin. Sonuçta adalet ve merhamete dokunan, bu konuya ilişkin geliştirilen her türlü bakış açısı bu hizmete katkı sağlayacaktır. Peygamber efendimizin adının bile geçmesi gerekmiyor. Bu konuya işaret ettiğimiz anlaşılmıyor bile olabilir, sorun değil. Merhamet ve adalete bir şekilde işaret ediyor ve filmde insani bir duygu var oluyorsa, bu bizim için yeterli olur.

 

Nesneleştirilmenin bedenselleştirilmesi, görselleştirilmenin hakim olduğu bir devirde , nesneleştirilemeyen bedenselleştirilemeyen ve görselleştirilemeyen bir şeyi nasıl gösterebiliriz?

 

Üzerine düşünülmesi gereken doğru bir soru. Bütün herşeyin bedenselleştirilmesi, nesneleştirilmesi ve görselleştirilmesi… Ama yönetmen ve sanatçı ilahi olarak kendini, kendindeki egosunu bitirebilirse başka bir varlık olarak görür ve bunu insanlara izah edecek dilini de bulabilirse neden olmasın?

Bu bir sanatçının yolculuğudur. İlk olarak sanatçı kendisiyle, varlığıyla ilgili keşfe çıkar. Belki de en son varılması gereken vahiy, yani ilahi olan, daha sonra aklîleştirilmesi ve sonra da hayal ile harmanlanarak bir film ortaya konması ve en son olarak seyircide duygunun ortaya çıkması için hissin ve duygunun karışması, bütün bu aşamlardan geçmesi lazım.

Röportaj: Belkıs Bayrak

_______________

Okumaya Devam Et
Sponsorlu İçerik
Yorum Yapmak İçin Tıkla

Cevap Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Röportajlar

Danis Tanović ile Deset u Pola Üzerine

Oscar’lı yönetmen Danis Tanović ile “Deset u Pola” filmi hakkında konuştuk.

Yayınlandı

tarihinde

tarafından

Bosnalı yönetmen Danis Tanović ile 27. Saraybosna Film Festivali’nde dünya prömiyerini gerçekleştiren “Komşuluk Halleri / Deset u Pola / Not So Friendly Neighbourhood Affair” filmi hakkında konuştuk.

9. Boğaziçi Film Festivali’nin açılışını yapacak, 27. Saraybosna Film Festivali’nde dünya prömiyerini gerçekleştiren Danis Tanović filmi “Komşuluk Halleri / Deset u Pola / Not So Friendly Neighbourhood Affair ” hakkında yönetmenle konuştuk. Türkiye ve dünya sinemasının en yeni örneklerini İstanbullu sinemaseverlerle buluşturacak 9. Boğaziçi Film Festivali’nin bu yılki onur konuklarından olan Bosnalı yönetmen Danis Tanović, filminin prodüksiyon süreci ve arka planda yaşanan gelişmeleri aktardı.

Oscar ödüllü Bosnalı yönetmen Tanović , 24 Ekim Pazar günü masterclass etkinliği ile de sinemaseverlerle buluşacak. Atlas 1948 sinemasında saat 14:00’de başlayacak olan etkinlikte usta yönetmen hem sinemaseverlerle bir araya gelecek hem de 2001’den bu yana filmografisine eklediği filmler ile edindiği bilgi ve deneyimlerini aktaracak.

Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı tarafından gerçekleştirilen 9. Boğaziçi Film Festivali, 23 – 30 Ekim tarihleri arasında Atlas 1948 Sineması’nda ve Kadıköy Sineması’nda konuklarını ağırlayacak.

Okumaya Devam Et

Film

Abbas Kiyarüstemi Röportajı

Usta yönetmenle 90’ların ortasında yapılmış bir röportaj.

Yayınlandı

tarihinde

tarafından

Söyleşi: Pat Aufderheide
İngilizce’den Çev.: Dr. Battal Odabaş

Akira Kurosawa, Satyajit Ray öldüğünde çok üzüldüm, fakat, Kiarostami’nin filmlerini gördükten sonra Tanrı’nın onun yerini alabilecek doğru insanı bulduğunu düşündüm diyerek dünyaya bir işaret verdiğinde, İranlı Yönetmen Abbas Kiarostami bir süre için film festivali çevresinin kozu oldu.
Tarihsel olarak uyanık film izleyicileri hafiften alarma geçerek karşılaştırma fırsatı bulabildiler. Bununla birlikte, büyük gerçekçi Satyajit Ray, 1993’te Özel Başarı Oscar’ını kazanmasına karşın, filmlerinden bir tanesi bile dağıtılmadı. Fakat karşılaştırma estetik açıdan daha uygundur. Estetik kahramanları Bengal Felsefeci Rabindranath Tagore ve Fransız gerçekçilik ustası Jean Renoir olan Ray, daha önce film yapım amacını (Andrew Robinson’ın biyografisinde de belirttiği gibi) “organik bağlı bir öyküye yatırım yapma tarzını belirlemek ve insan davranışının ve ilişkilerinin ayrıntılı ve doğru gözlemleriyle hazırlamak” olarak belirledi. Yüzlerce yılda oluşmuş İranlı sanatçıların geleneği içinde kendini gören ve kahramanları arasında Rossellini ve Truffaut da olan Kiarostami, ayrıntıları anlatmak için aynı göze, yoğun deneyim bütünlüklü aynı büyülemeye, aynı şekilde ulusal kültür ve ideolojilere dar bir biçimde kendini hapsetmeyi reddetmeye sahip.
Filmlerinin dağıtımında belki de uzun yıllardır Ray’dan daha şanslıdır. En azından Kiarostami’nin son filmi 1994 Akademi Ödülleri için İran adına katılan Zeytin Ağaçları Altında (Through the Olive Trees) filmi Miramax tarafından ABD’de geniş dağıtımı yapılan ilk İran filmi oldu. Ayrıca, alışılmamış eğlendirici bir aşk öyküsü olarak, Zeytin Ağaçları Altında‘nın işlevleri üstüne kırsal İran’ın bir dağ yöresi hakkında rastlantısal ve pek olası olmayan bir dizi film içinde üçüncüsüdür aynı zamanda.
Bu sekansta, görüntü ve gerçeklik, sosyal eşitsizlik ve öykü anlatıcının bir toplumdaki rolü hakkındaki sürekli olarak gelişen ve yoğunlaşan konular (temalar) görülebilir. Bundan başka, ideolojik olarak cambaz ipinde yürüyen inceliği kanıtlanmış bir kariyerin sadece bir yüzüdür bu.
Dizi klasik olarak yeni gerçekçi “küçük bir film”le Arkadaşımın Evi Nerede? (Where Is My Friend’s House?, 1987) ile başladı. Olaylar, bir arkadaşının okul defterini uygun olmayan bir yere koyan genç bir öğrencinin öğretmenden önce onu bulmaya ve geri getirmeye çalışması etrafında gelişir. İkincisinde Ve Yaşam Sürüyor (And Life Goes On, 1992)’da ilk filmini yapan bir yönetmen ve onun oğlu bir depremden sonra ilk filmin yıldızlarını aramak için kasabaya döner. Onları asla bulamasalar da baştan başa acıklı, dokunaklı ölüm ve yaşam dramasıyla sarsılırlar. Zeytin Ağaçları Altında, Ve Yaşam Sürüyor‘dan bir anahtar sahne çekmeye çalışan bir film ekibinin öyküsünü anlatıyor. Belgesele çok yaklaşan, gerçek yaşam olaylarına yıldız aktörleri olmayan tüm bu filmler senaryosuz fakat tamamen kurmacadır.

Bununla birlikte, çok sayıda Amerikan seyircisi için yeni bir yetenek olan Kiarostami, belgesel sinema için köklü emektar bir sinemacıdır.
Miriam Rosen’in de Cineaste’ta (Cilt XIX, No: 2-3) onunla yaptığı söyleşinin girişinde belirtildiği gibi, Kiarostami kurulmasına yardımcı olduğu Çocukların ve Gençlerin Düşünsel Gelişimi Enstitüsü sayesinde 1969’da film yapımcılığına başladı. Onun altı filmi arasında, günlük yaşamda gerçek ve kurmacanın birbirinin içine geçmesiyle Kiarostami’nin takıntısını bulabildiğimiz Close-Up (1990) filmini kendi özel favorisi olarak belirtir. Belgesel ve düzenlenmiş sahnelerden oluşan film, pek göze batmayan birinin, şaşkına dönmüş orta sınıf bir aileye kendisinin İranlı ünlü bir film yönetmeni olduğunu kanıtlamasının anlatıldığı gerçek bir yaşam skandalını yeniden oluşturuyor.
Acıklı bir biçimde yöneltilmiş bakış açısı ve bireysel yeteneği ile toplumsal olanak arasındaki kesişme noktasında pahalı merakıyla, Kiarostami, çeşitli ideolojik fırtınalarla sunulmuştur. Bu söyleşide de diğerlerinde olduğu gibi, kendini dışarıdaki aile kategorisine sokmakta olduğundan fazla dikkatlidir ve şu anki rejim için doğrudan bir yorum yapmaktan kaçınıyor.
Yönetmenin çalışması temelleri sağlam bir film geleneğinin ve endüstrisinin dışından geliyor. Geçen yıl altı film yapan İran film endüstrisi, yerleşik (kemikleşmiş) bir film seyircisine ve bir üne sahip. Ulusal sinema, tüm dünyadaki eğilimlere uyum gösterecek bir biçimde, zaman içerisinde karakter değiştirdi. 1930’larda film yapımcıları halkın çoğunluğunun hoşuna gidecek melodramlar ve müzikaller yaptılar; 1960’larda İran’ın sanat filmleri uluslararası onur kazandı; 1970’lerde endüstri devlet ve (sansür) desteğiyle, bugünkü endüstrinin emektarları olan yönetmenler tarafından, bazıları gerçekçi bir stil ile sosyal eleştiri yapan, yılda bir düzine film üretti.
Devrim sırasında, ilk önce saldırıya uğrayan İran film yapımı oldu, sinemalar yakıldı ve ürünler parçalandı. Fakat bugün, seyirci eskisinden daha fazladır ve üretimde eski düzeye gelmektedir. Bu durumu ekonomik sıkıntıların kemer sıkmaya zorladığı bir zamanda, büyük ölçüde, 1992’ye kadar İran film üretiminin üçte birinin oluşmasını sağlayan Farabi Film Foundation (Farabi Film Vakfı)’na borçluyuz. Hâlâ teknik olanaklarını ve tanıtım yardımını sunmaya devam ediyor. Vakıf yardım ettiği filmlerin senaryolarını onaylamak hakkına sahip ve hâlâ uluslararası dağıtımının mutlak kontrol hakkına sahip.
Farabi, kusursuz müslüman din adamları ile tehlikeli film sanatı için el ele veren bir grup entelektüel tarafından 1983’te kurulmuştu. Devrimci toplumun kitle iletişim araçlarını kullandığını ve baskı altında tutmadığını tartıştılar; Humeyni şevkle onları destekledi. Kolayca kırılabilen dinci filmciler için haysiyetli eğlenceler sunan, Farabi’nin “aile” filmleri desteği, duyarlı temalar keşfetmek amacıyla yaratıcı sanatçılar için bir araç sağladı, aynı zamanda. İran filmleri için ulusal seyirci şu anda dinsel ailelerin yeni bir seyirciliğinin başarılı bir biçimde eksiğini kapatmasından beri bütün zamanların en yükseğine ulaştı. Uluslararası dolaşımda olan, ortaya çıkan sonuçların en iyisi bir türün Farabi’nin ince ideolojik simsarlığından doğduğunu öne sürer. O, gerçekçi, oldukça hümanist çoğunlukla da çocuktur. Kiarostami, Mohsen Makhmalbaf ve Dariush Mehrjui gibi sanatçılar tarafından yapılan filmler, insan zaaflarının, hoşgörüsü için bir takdirinin mücadelesi gibi görünüyorlar ve çoğunlukla da sosyal yorumlamaya önem veriyorlar ve İran-Irak savaşı, kadınların toplumsal durumu, yoksulluk gibi başlıkları bile dahil ediyorlar.
Bu çalışma türü, açıkça politik olmamakla beraber, her şeye rağmen entelektüel ve sanatçıların toplumsal imgelemini biçimlendirme çağrısıyla doğrudan angaje edildi. Jean-Luc Godard’ın bu yılın başlarında NewYork Film Critics Circle’a NewYork Film Eleştirmenleri Çevresi) yazdığı mektupta karşılığını verdiği bu kalite olabilir. Özel ödül almak için ortaya çıkmayı teessüfle reddederken Godard, “Kieslowski yerine Abbas Kiarostami’ye ödül vermek için Oscar çevresini zorlamak” başarısızlığı dahil yaşamındaki düş kırıklıklarının bir dökümünü yaptı. Elbette sert ve alaycı Polonyalı yönetmenin dış genel bakış açısı, Kiarostami’nin yalın, gösterişsiz iyimserliği ile kesin bir biçimde karşıtlık gösteriyor.

abbas kiyarustemi 1
Kiarostami 1995 Şubatında Washington’daki The American Film Institute’te (Amerikan Film Endüstrisi) yer alan bir İran sinemasını anma gösteriminde Cineaste ile konuştu.
Cineaste: Akira Kurosawa’nın sizi Satyajit Ray’e benzetmesi, sizi, “insanın durumu” üstüne bir filmin herhangi biri adına ya da hakkında, sınırlar dışında konuşabildiğine inanan -çoğunlukla da daha önceki bir dönemde- bir grup insanın içine koyuyor. Sizi bu hükmü verdirmeye götüren özgüveni nasıl edindiniz?
Abbas Kiarostami: İlk kez olarak birisi filmlerinde özgüvenden söz etti bana. Ben bunun olumsuz anlamda versiyonunu duymuştum. Daha önce söylemiştim “sinemayı küçümsüyorsunuz” ve “kim böyle bir film yapmanız gerektiğini ve halkan ona gitmesini umduğunuzu düşünür”? Eleştirmenler bunun yeterli olmadığını, sinemanın seks ve şiddet içeren güçlü öykülü, Pulp Fiction (Ucuz Roman) gibi olması gerektiğini söylüyor.
Birisi bana, “bu tür bir film göstermek istesem evde oturup penceremden dışarı bakarım. Bu tür şeyleri her yerde görebilirim. Sinemada drama ve abartı görmek istiyorum” dedi. Özel efektler falan işte. İnsanlar beni naif olmakla da suçladılar.
Cineaste: O zaman bu itirazlara nasıl direniyorsunuz? Hangi tür film yapımı kendi filmlerinizde yaptığınız tercihi etkiliyor.
Kiarostami: Sadece günlük yaşamlarında insanları seyrederek. Bütün gün boyunca yüzlerce küçük esin kaynağım var. Günlük yaşamda olup biten şeylerin sinemadan daha önemli şeyler olduğunu düşünüyorum. Benim tekniğim kolaca benziyor. Parçaları toplayıp bir araya getiriyorum. Malzemeyi icat etmiyorum. Sadece, etrafımdaki insanların günlük yaşamlarını seyrediyor ve oradan alıyorum.
Ayrıca günlük yaşamın, benim uykularımı kaçıran ve beni sinirlendiren olumsuz yanından çok olumlu yanlarına bakmayı tercih ediyorum. Böylece etrafıma bakıp bana iyi görünen şeyleri seçiyorum. Onları bir paket halinde toplayıp satıyorum. Bunu yapan yalnızca ben değilim biliyorsunuz. Çiçekçiler de aynı şeyi yapıyorlar. Onlar da çiçek yapmazlar,sadece en iyi aranjmanı bulurlar.
İnsanlar, kendi işlerini seçerler. Bazı insanlar güzel işler peşindedir. Ve sinema da, bunu bizim için kolaylaştırıyor. Çok duyarlı olan ve tüm ayrıntıları kaydeden bir kameramız var. Bizim için yani film yönetmenleri için geriye kalan onların ne zaman kaydedileceklerine karar vermektir. Bunun içinde kişisel bir memnuniyet de var, anlattığımız şeyin ilk tüketicisiyiz biz. Olumlu öyküler kendimi iyi hissetmemi sağlıyor.
Cineaste: Yaptığınız sinema türü ile sizin için bağlantılı olan günlük yaşamdan bir görüntüyü anlatır mısınız?
Kiarostami: Benim için formatif bir görüntüyü kafamdan atmak zor, beni büyüler bu. Karlı bir gün işe giderken tüm dikkatini çarşafına vermiş küçük bir çocuğu, gerçek bir bebeği kucaklamış sokakta giden bir kadın gördüm. Bebek ateşler içinde yanıyordu ve gözleri hemen hemen kapanmıştı.
Nasılsa arkalarından yürümeye koyuldum ve gözlerimi çocuktan ayırmadım ve çocukların yaptığı gibi elimi salladım. Beni hiç görmediğini düşündüm, küçücük gözleri o kadar şişmişti ki ve anne benim orada olduğumu hiç görmedi. Kavşağa geldiğimiz zaman, çocuğun elini büyük bir çabayla kaldırıp bana el salladığını hayretle gördüm. Bu beni çok şaşırttı ve duygulandırdı ve bu sahneyi etrafta kimsenin görmemesi de beni oldukça etkiledi ve bu anın insanlara bir şekilde gösterilmesi gerektiğini düşündüm.
Daha sonra şöyle oldu: Bu an üçlemenin ikinci bölümünde (And Life Goes On) kırık kollu çocukla tekrarlandı. Ben ona el salladım ve bu sahne yeniden meydana geldi ve bana el salladı.
İnsanların ektiklerini biçtiklerini düşünüyorum, verdiğinizi alırsınız. Duyarlı ve duygulu bir insanla iyi bir film izlemek beni öylesine eğlendiriyor ki, şiddet filmlerini izlediğim zaman aynı zevki alamıyorum.
Cineaste: Çalışma sürecinizi tamamlayış tarzınız, İtalyan yeni gerçekçi senarist Cesare Zavattini’yi andırıyor. Sinemada öykü anlatmanın ana fikri icat etmek değil keşfetmektir diyordu.
Kiarostami: Onu hatırlamasam bile anlayabildim ve hissettim. Elbette, sinema izlemeye İtalyan yani gerçekçi filmlerini izleyerek başladım ve bu çalışmaya yakın olduğumu hissettim. Fakat bu, onların örneklerini izlemeye karar vermekten çok aynı şekilde bir zevk alma sorunudur.
Sanıyorum böyle bir benzerliğin en önemli ve açık nedeni İran’ın şu anki durumu ile İtalya’nın savaş sonrası durumu arasındaki benzerliktir. İtalya o zaman savaş sonrası durumun etkisi altındaydı. Bizim de durumumuz aynı. Koşutluklar doğuran başka bir benzerlik edebiyat ya da mitolojiden uyarlama yapmamamdır. Daha önce de söylediğim gibi öykülerimi günlük yaşamdan alıyorum. Aynı zamanda büyük, pahalı setlerim ve ayrıntılı bir biçimde hazırlanmış üretim maliyeti ve özel efektlerim yok. Filmlerim düşük bütçelidir.
Cineaste: İtalya’nın ticari film endüstrisi savaştan önce oldukça gelişmişti elbette.
Kiarostami: İran’ınki de öyle. İran’ın ticari film endüstrisi hala gelişmekte. Yaklaşık altmış konulu film yapıldı geçen yıl ve ondan önceki yıl da çok sayıda kısa filmle birlikte yaklaşık elli beş konulu film yapıldı. Güçlü bir eğlence sanayimiz var. Fakat benim stilim onların arasında farklı bir yerdedir. Ben o eğilimin parçası değilim.
Cineaste: Ayrıca İtalyan yeni gerçekçileri sol sempatizanlıklarını ya da bağlılıklarını ve amaçlarını filmlerinde işlediler. Şimdi biliyorum ki , görüşmelerde, politik tartışmalardan kaçınmak için aşırı bir dikkat gösteriyorsunuz.
Kiarostami: Hayır, hayır, bu doğru değil. Ben bir politik partiye ait olma ya da devrimci bir liderlik gütmek, birisini yenme anlamında politik biri değilim. Herhangi biri için çalışmıyorum. Ama eğer günümüzün insan sorunlarından söz ederseniz bu anlamda benim çalışmalarım elbette politiktir. Hem de en güçlüsü.
Zeytin Ağaçları Altında, gerçek sosyal sorunlardan kaynaklanan Hossein’in kişisel sorunlarını inceliyor. Bugünün İran’ında yaşıyor. Cahil bir insan. Evlenmek istiyor ve çocuklarının cahil ve yoksul biri olmasını istemiyor. Bu sorunlarını çok basit bir biçimde ifade ediyor ama bunlar gerçeğin ta kendisidir.
Bir başkasının acılarıyla ilgilendiğiniz zaman, onları başkalarına aktarmaya çalışırsınız, o insanlar da onu duyar ve anlarsa o zaman politik bir durum olur. Hossein’den söz ettiğiniz zaman politikadan uzak kalamıyorsunuz, çünkü politikanın uzağında olmayan toplumsal konular hakkında bazı şeyleri görüyorsunuz.
Cineaste: Zeytin Ağaçları Altında‘da anlatmak istediğinizi tanımlarsanız…
Kiarostami: Bunun insanlık için bir edep durumu olması gerekir. İnsanları sürdürdüğümüz gerçek yaşama götürmek istiyorum.
Cineaste: ABD’nde, İran görüntülerimiz olumsuz haber saatleri barajıyla renk kattılar. İran’dan gelen filmler çoğunlukla bilinçli olarak apolitik görünüyor. Bu sansürün mü yoksa sindirilmenin mi sonucu?
Kiarostami: Biliyorsunuz, İran görüntüleriniz kaçınılmaz bir biçimde ve beklenildiği gibi sahip olduğunuz basın organları tarafından çarpıtılıyor. Her gün ağır politik tartışmamız ve çekişmemiz yok. Sabah İran hakkında kötü bir haber duyduğunuzda o görüntüleri bütün bir güne taşıyorsunuz. Haberleri sabah yedide dinliyoruz ve akşam haberlerine kadar hakkında hiç düşünmüyoruz. Kendi yaşantımızla meşgulüz, hava yağmurlu ve saire. İran’daki yaşam, düşündüğünüz kadar kasvetli değil.
Cineaste: Filmlerinizde klasik batı müziği kullandığınız için eleştirildiniz.
Kiarostami: Evet ve söylemek istediğim klasik müziğin dünyaya ait olduğudur. Gökyüzü gibidir o, ve herkes onu paylaşabilir. Amacım genellikle birbirinden ayrı dünyalar arasında birlik yaratmaktır. Polisin ve göçmen bürosu görevlilerinin görevi sınır yaratmak, sanatçıların görevi ise onları azaltmak ya da ortadan kaldırmaktı.
Cineaste: Farabi Film Vakfı nasıl çalışıyor?
Kiarostami: Farabi Film Vakfı devrimden sonra film yapmak için yanıp tutuşan dindar insanlar tarafından kurulmuştur. Çetin ekonomik koşullar karşısında bir destek olmadan sinemanın öleceğinden korkuyorlardı. Şimdi bile, ticari ambargo nedeniyle, bir filmin gerçekleşmesi için normal fiyattan iki kat daha fazla ödüyoruz.
Özel bir vakıf, fakat, onu kuranların dindar insanlar olması nedeniyle güven duyulduğu için devletçe onaylandığından dolayı hükümetten yardım alıyor. Vakıf senaryonuzu onaylarsa, ileri bir tarihte ödeme ilkesine dayanarak laboratuar ve ekipman sağlıyor. Laboratuar ve ekipmanlarından yararlanabileceğiniz başka yerler de var, fakat peşin ödemek zorundasınız. Bu da çok önemlidir. Diğer film yapımcılarından daha az mali destek alıyorum, o kadar fazlasına ihtiyacım yok, fakat vakıf bana ve diğerlerine uluslararası dağıtımda yardımcı oluyor, bu da gerçekten nemli bir yardımdır. Onun izni olmadan hiç bir film dünya dağıtımını gerçekleştiremez.
Devrimin başlangıcında bunlar çok önemliydiler. Şimdi radikal dincilerin baskısı altındalar. Köktenciler yönetimi ele geçiremediler, fakat hızını kestiler ve 1992′ de hükümet film yapımcılarına Sübvansiyonu (mali desteği) kesti.
Cineaste: Sinema yapımcıları Vakfın desteğini almak amacıyla politik konulardan sakınıyorlar mı?
Kiarostami: Bunun özel bir durum olduğunu sanmıyorum. Hükümetin mali desteğinin film yapımcılarının gişe kaygısına kapılmamalarına ya da kalabalıkları çekmek için şiddet kullanmalarına yol açmama olanağı verdiğini düşünüyorum. Sonucun niçin daha iyi olduğunu da düşünüyorum.
Cineaste: ABD’de festivalde gördüğümüz İran filmleri belirgin bir biçimde hümanist görünüyor. Bunu şöyle anlamak uygun mudur: Yalnızca karşılıklı habersiz olma ve hoşgörü değil fakat İran’daki dogmatizm ve kökten dinciliğe de karşı olan sanatçıların bir açıklaması mı?
Kiarostami: Ortaya konacak uygun bir sonuç olduğunu düşünüyorum, fakat bu sizinkidir. Beni övemezsiniz ve sonra kendi övgünüzü onaylamamı benden isteyemezsiniz.
Cineaste: Niçin çok sayıda İran filminde genç çocukları, özellikle genç erkek çocukları baş rolde görüyoruz?
Kiarostami: Yetişkinler için orta derecede filmlerimiz var, fakat siz onları burada görmediniz. Uluslararası dağıtımları yapılmadı. Filmlerin yaklaşık yüzde onunun hiç iyi olmadığını ve bunların çoğunun da çocuklar hakkında olduğunu söyleyebilirim.
Cineaste: Filmleriniz de çocukları başrolde sunuyor.
Kiarostami: Çocukları severim, fakat onları iyi ya da kötü kesin sonuç elde etme yolu olarak kullanmam.
Cineaste: İran’da şiddet filmleri üretiliyor mu?
Kiarostami: Vakıf tarafından paraca desteklenmiyorsa da evet. Gişe açısından oldukça popülerler. Şiddet var fakat seks yok.
Cineaste: Filmleriniz mükemmel bir biçimde üretiliyor. Böylesine olağanüstü teknik desteği nasıl sağlıyorsunuz?
Kiarostami: Ekibim her zaman sinemaya aşık insanlardır. Bazen de ticari film deneyimleri olur. Son filmimde çok iyi bir kameramanım ve sesçim vardı ve çalışmak için yeterli zamana sahiptik.
Cineaste: Filmleriniz Ortadoğu ve Asya’da gösterildi mi?
Kiarostami: Öncelikli olarak İran filmlerine ilgi duyan Batı’dır. Pasifik ülkelerinde örneğin Tayvan’da biraz ilgi olduğuna inanıyorum. Ama sanıyorum Batı’da filmlerimize karşı bir çekicilik var.
Cineaste: İran filmlerinin ülke içindeki gösteriminde devrimden bu yana oldukça büyük bir gelişme oldu.
Kiarostami: Evet, büyük oranda da Vakfın çalışmalarına teşekkürler. Devrimden önce dindar insanlar sinemaya gitmediler, çünkü kendilerini orada güvende hissetmediler. Şimdi önceki kadar seks ve şiddet içermeyen filmleri görmeye gidiyorlar ve rahatlıyorlar. Sadece sinemanın büyüleyici gücünü keşfediyorlar.
Clos-Up‘ta kameranın mahkemeye girdiği zamanki sahneyi düşünün. Şimdi, bunu sağlayan sinema sevgisiydi. Mahkemede görevli Molla, sinemayı ve özellikle Mohsen Makhmalbaf’ın filmlerini seviyordu.
Cineaste: Zeytin Ağaçları Altında‘da temel öykünün -Hossein’in kızla olan arap saçına dönmüş aşk işi- ne kadarı gerçekti?
Kiarostami: Gerçek, gördüğünüzden tamamen farklıydı. Bununla birlikte son bölüm son yirmi günde değişti. Orijinalinde uzaklaşmalarıyla sona eriyordu. Son anda, daha neşeli, idealist ve manzarayla daha uyumlu bir son yapmaya karar verdim.
Cineaste: Sanıyorum üçleme, gerçekten, küçük kasabalarda herkesin her zaman hareketli olduğunu, temada anlatıldığı gibi gözler önüne seriyor, çünkü dünya çok küçüktür ve sizin ciddi bir rolünüz var.
Kiarostami: Evet, onlar iyi aktörler. Gelecek filmde herkes karakterinin karşıtı bir rolde oynayacak!
Cineaste: Fakat oyuncu olmayanlarla çalışma özel sorunlar yaratmaz mı?
Kiarostami: Bizim için tek önemli konu, yaşamlarının diğer kısmından sorumlu olmamamız oldu. Biz sadece bir film yapıyoruz. Onlara karşı duygusal bir sorumluluğumuz var, onlara ünlü ve yıldız gibi davranmıyoruz, çünkü onlara bir film kariyeri sözü vermemiştik. Onları mümkün olduğu kadar kendi ortamlarında tuttuk ve rollerini kesin olarak belirtmedik. Örneğin Hossein bir sincap gibi çalıştı, inşaatta çalıştı, kameranın önünde çalıştı.
Orada çalışmak beni bile değiştirdi. Sekiz yıl bu bölgede çalıştım ve kendimi halka ve filmlerimin kalan yarısını da orada yapmayı düşündüğüm bölgeye oldukça yakın hissediyorum.
Cineaste: Zeytin Ağaçları Altında bir Akademi ödülü almadı.
Kiarostami: Bunun zayıf bir dağıtımın doğrudan sonucu olduğunu sanıyorum. Miramax’tan hoşnut değilim, zira filmin reklamını yeterince iyi yapmadılar. Bu küçük bir film, dar bütçeli bir film, fakat sakat bir film değil ve maruz kaldığı davranışı hakketmedi. Ödülden önce ulusal dağıtımını yapmama kararı aldılar. Belki sorun Disney’dir (Miramax’ın sahibi. P. A.). Büyük dağıtıcılar, küçük filmlere önem vermiyorlar. Pulp Fiction’la çok meşgul olduklarındandır herhalde.

Mutlaka İzlemeniz Gereken 10 Abbas Kiyarüstemi Filmi

Okumaya Devam Et

Manşet

Bosphorus Film Lab’ın Direktörü İpek Tugay ile Festival Arkası

Boğaziçi Film Festivali’nin endüstri bölümü Bosphorus Film Lab’ın direktörü İpek Tugay ile festival üzerine konuştuk.

Yayınlandı

tarihinde

tarafından

Boğaziçi Film Festivali’nin endüstri bölümü Bosphorus Film Lab’ın direktörü İpek Tugay ile festival üzerine konuştuk.

Türk sinemasının dünyaya yelken açan isimleri arasında yer alan İpek Tugay, Toronto Uluslararası Film Festivali süresince düzenlenen “Turks at TIFF” programının 2015’te direktör yardımcılığını üstlenip, Nuri Bilge Ceylan‘ın son filmi Ahlat Ağacı’nda proje koordinatörü olarak görev almıştı. Adından söz ettiren projelerde yer alan Tugay, geçen yıl Elia Suleiman‘ın Cannes‘te ödül alan It Must Be Heaven filminin Türkiye ayağının yürütücü yapımcılığını da yapmıştı. Başarılı isim bu yılda Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı tarafından 8. si düzenlenen Boğaziçi Film Festivali‘nin endüstri bölümü Bosphorus Film Lab‘ın direktörlüğünü üstlendi. Festival heyecanının sürdüğü bugünlerde festivalin arka yüzünde yaşananları ve merak edilenleri İpek Tugay ile konuştuk. Keyifli okumlar.

Work in Progress ve First Cut Lab’e filmden videolarla katılmak gerekirken Pitching Platformu’na yalnızca proje halindeki filmler katılıyor. Bu bağlamda bu üç yarışma arasında film seçerken en çok zorlandığınız hangisi?/ Sizin gözünüzde bir proje açısından bu üç atölyeden hangisine katılmak daha avantajlı?

Bu yıl sadece pitching platformuna 95 proje başvurdu. Bu projeleri değerlendirirken hayli zorlandık çünkü çok değerli yaratıcıların çok güzel projeleri vardı bizimse maksimum sadece 12 projeye yer verme olanağımız vardı. Kağıt üzerinde okuduğumuz, fikir ve taslak aşamada bir şeyi değerlendirirken aslında yaratıcıların hayal dünyasına ortak oluyoruz, onlar gibi düşünüp, onlar gibi bakmaya ve anlamaya özen gösteriyoruz. Work in progress ve First Cut Lab’de daha somut bir eser izliyoruz ve değerlendiriyoruz.

Bu platform daha avantajlıdır diyemeyeceğim çünkü her platform projenin ihtiyacına göre farklı şeyler sunuyor. Work in Progress’de filmden kesitleri izliyoruz, First Cut Lab’de ise çekimleri tamamlanmış filmleri kaba kurguları üzerinden değerlendiriyoruz. Pitching’de ise daha fikir, yazım, senaryo aşamasında olan projeleri değerlendiriyoruz. Burada önemli olan yapımcının ve yönetmenin iyi bir stratejisi olması. Hangi aşamada nerelerden hangi desteklerin isteneceği konusunda gerçekçi bir yol haritalarının olması. Her üç bölüm de bu anlamda projenin sürecindeki farklı adımlarda katkı sağlayabilir. 

Üç ayrı yarışmanın jürileri hangi kriterlere göre seçiliyor?

First Cut Lab aslında bir yarışma değil. Bir kurgu atölyesi. Dünya’nın bir çok yerinde festivallerle işbirliği ile yapılıyor. Türkiye’de de bir tek Bosphorus Film Lab ile organize ediliyor. Buradaki danışma kurulu First Cut Lab’ın kendi danışmanlarından ve eğitmenlerinden oluşuyor. Pitching’de projeler henüz fikir, senaryo aşamasında olduğu için proje geliştirme marketi direktörleri, fon yöneticileri, yapımcılar ve proje geliştirme uzmanlarını projeleri dinlemeye davet ediyoruz.

Çekilmemiş ve yalnızca proje olarak size gelen ve hem sizin hem de jürilerin son halinin nasıl olacağını bilmeden bir filme güvenerek ödül vermelerinin varsa avantajları ve dezavantajları nelerdir?

Seçtiğimiz her projeye güvenerek ve inanarak platformda yer veriyoruz. Tabii ki istisnalar oluyor. Proje gerekli finansmanı sağlayana kadar çekilemiyor. Bu bazen finans planı ve zamanlamada belirtilenden daha uzun bir süreç oluyor. Bazen hiç çekilemiyor. Bu durumda platforma seçerken elediğimiz bir projenin de hakkı yenmiş oluyor. Ama bu bir risk ve her platformda aynı risk ne yazık ki var. Seçilen projelerin hepsi alanında profesyonel bir jüri tarafından her noktasına değinilerek değerlendiriliyor. Mantık çerçevesinde kurulmuş bir jüri ile bütün dezavantajların da aslında önüne geçmek mümkün. Avantajları ise; ne olursa olsun proje sahibi pitching’lerde bir fikir pazarlıyor. Bu fikri anlatırken kendi de bazen yöneltilen sorulardan besleniyor, dolayısıyla projesi de besleniyor ve yaratıcının aklında yeni kapılar açabiliyor. Film çekildiğinde kağıt üzerinde anlatılmak istenenden çok daha katmanlı bir hikaye anlatımı görebiliyoruz.

Pandemi sebebiyle festivale ve yarışmalara/Bosphorus Film Lab’e katılım olumsuz etkilendi mi?

Aslında pandemi döneminde evlere kapanıldığı için bir çok kişinin verimli bir yaratım sürecine girdiğini duydum. Bu durum bizim başvurularımıza da yansıdı. Pitching platformu başvurularında çok fazla yeni hiç duymadığımız işler gördük. Work in Progress için tabii daha sancılı bir süreçti. Proje sahipleri sete giremediği ve çekim yapamadığı için work in progress’deki başvuru sayılarında bir düşüş gördük.

Projelerin sunumlarını dijital ortamda yapıyor olması onları için bir dezavantaj mı?

Biz dijital ortamda yapılacak olan sunumlar da finalistlerin kendilerini sahnede hissedebilecekleri bir ortam yarattık. Canlı olarak bir odada anlık sunumlarla ilerleme kararı aldık. Daha önceden kaydedilerek yapılan sunumlarda pitching platformunun anlık reflekslerinin, anlatımların değiştiğine inanıyorum. Bizim oluşturduğumuz formatta dijital ortamda yapılıyor olmasının çok da farklı olmayacağını düşünüyoruz. Tabii teknik olarak öngörülemeyen ufak pürüzlerin olma ihtimali olabilir. En büyük dezavantaj bu olabilir.

Film festivallerindeki endüstri bölümleri sektöre nasıl katkı sağlıyor?

Film festivallerinde bitmiş filmler yarışırken endüstri bölümünde de aslında bir kaç sene sonra burada izleyeceğimiz güzel hikayelerin tohumları atılıyor. Projeler evrensellik kazanıyor, geliştiriliyor, mentorluk alıyor. Endüstri bölümlerinin yaratıcılara farklı bir kapı açarak, perspektif kazandırdığına inanıyorum.

Film festivalleri kapsamındaki pitching etkinlikleri/film forumlar ya da film festivallerindeki film etkinlikleri filmleri uluslararası pazara taşımakta ne kadar etkili?

Bu endüstrinin bölümünün uluslararası görünürlülüğüne göre değişir. Platformda desteklenen filmler Türkiye dışında festivallerde görünürlülük elde ettikçe aslında destekleyen platformun da bilinirliliği artıyor. Çıkan projeler platformun çok güzel bir yansıması oluyor. Tabii bu daha çok uluslararası konuğun Türkiye’ye gelip daha projeler geliştirme aşamasındayken onları keşfetme ve takip etme isteğini tetikliyor. Bu anlamda Bosphorus Film Lab kendini kanıtlamış ve uluslararası film endüstrisinin içinde görünürlülüğü olan bir platform.

Festivalleri filmler açısından bir ticaret alanı olarak görüyor musunuz?

Tabii ki. Bir çok dağıtıma giren yada girmeyen film izleyici ile buluşuyor. Sevilen filmler hakkında yazılıyor, çiziliyor böylelikle filmin pazarlaması yapılıyor. Hem de yönetmenin ve yapımcının hiç para harcamasına gerek kalmadan. Bu filmin yoksa bir dağıtımcı bulmasına ön ayak oluyor. Filmlerin, yeteneklerin keşfedilmesini sağlıyor. Aynı zamanda yönetmenin bir sonraki filmi için izleyici kitlesi yaratılırken, sonraki filmleri için olası ortaklıklar kuruluyor, tanışmalar gerçekleşiyor.

Dijital film izleme platformlarıyla insanların film izleme alışkanlıkları değişti. Bunun arthouse sinema açısından etkisi nasıl oluyor?

Öncelikle belirtmek isterim ki; arthouse film izleyicileri sinemada film izlemeyi, hem görsel hem işitsel olarak yüksek standartlarda filmin içine girmeyi seven ve filmin duygusunu kolektif bir biçimde yaşamayı isteyen bir kitle bence. Fakat dijital platformların çoğalması ve daha kullanılır hale gelmesi ile arthouse sinemanın daha çok insana erişilebilir olduğuna, daha fazla bağımsız filmin görünürlülük kazanıp, bu platformlarda yer edindiğini fark ediyoruz. Dijital platformların uzun vadede hem maddi hem manevi olarak bağımsız sinemaya büyük katkı sağlayacağına inanıyorum.

Bosphorus Film Lab’ın sektöre adım atmak isteyen yönetmenler için sunduğu en önemli avantaj nedir?

Bosphorus Film Lab’de bir sürü konuğumuz oluyor. Özellikle sektöre yeni adım atanlar için network gerçekten çok önemli. Kendi bilinirliliklerini oluştururken, kurumları, kişileri de tanımaları gerekiyor. Burada bunu yapabilecekleri bir alan sağlıyoruz. Etkinliklerde alanında uzman kişilerle sektör dinamiklerini konuşuyor, tartışıyoruz. Bunların hepsinin sektöre adım atmak isteyenler için bir ışık olduğuna inanıyoruz.

Bosphorus Film Lab’ı diğer yarışmalardan ayırt eden en önemli özellik nedir? Daha önce sizden ödül alıp uluslararası arenada başarıları olan filmler var mı?

Bu zamana kadar Bosphorus Film Lab’den yolu geçen proje sahiplerinden pek çok güzel geri dönüşler alındı. Bosphorus Film Lab’de TRT ortak yapım ödülü alan tüm projeler tamamlandı. Bu gerçekten çok umut verici bir katkı. İlk seneden bu yana ödül alıp uluslararası başarı elde eden filmler arasında Mahmut Fazıl Coşkun’un Venedik Film Festivali’nin Orrizonti bölümünde dünya prömiyerini yapan Anons, 26. Saraybosna Film Festivali’nde dünya prömiyerini yapan Fatih Özcan’ın Mavzer filmi, aralarında Zurich Film Festivali’nin de bulunduğu birçok festivalde gösterilen, Amerika’da Chelsea Film Festivali’nden 6 ödülle dönen Eylem Kaftan’ın filmi Kovan, work in progress kategorisinde yarışan ve ödül alan 68. Berlinale Film Festivali’nin Generations bölümünde dünya prömiyerini yapan Güvercin filmi var. Geçtiğimiz yıl Bosphorus Film Lab kapsamında ilki yapılan First Cut Lab’e seçilen Ferit Karahan’ın Okul Tıraşı projesi ise daha sonra Karlovy Vary Film Festivali’nde düzenlenen First Cut Lab Plus’a seçilerek uluslararası üç şirketin ortaklığı ile verilen pazarlama servisleri ödülünü aldı. Aynı zamanda burada uluslararası sektör profesyonelleri ile buluşma fırsatı yakalayan tüm projeler devamında projenin ihtiyaçları doğrultusunda işbirlikleri gerçekleştiriyorlar. 

Okumaya Devam Et
Sponsorlu İçerik

Popüler