Bizimle İletişime Geçin

Eleştiri

Mecid Mecidi’nin Filmini Neden İzlemeyeceğim?

Ayrıca, tekrar etmekte fayda var: Mecid Mecidi benim için “Şii sinemacı” yahut “İranlı yönetmen” filan değildir; “Müslüman bir sanatçı”dır.

Yayınlandı

tarihinde

fatih

Bugüne kadar izlemediğim bir film hakkında nadiren yazı yazmışımdır ve bunu da yönetmeninden yola çıkarak yapmışımdır zaten. Lakin, “Günün birinde bunu Mecid Mecidi için de yapacaksın” deseler güler geçerdim herhalde.

Hayat böyle.

1) Dostum Muhammed Uyar, geçenlerde Twitter’da bir anket yaptı, “Bir film hakkındaki yazılar, o filme dair tercihlerinizi etkiliyor mu?” diye sordu. Hiç düşünmeden “Evet”i işaretledim. Şu ayrıntıyı vermeliyim ama: Başka dünyalardan ya da başka mahalleden bir sinema yazarının fikirleri ve beğenileri ile, mesela Muhammed Uyar’ın, mesela Muhammet Erkam Bülbül’ün, mesela Erem Şentürk’ün veya Abdulhamit Güler’in fikirleri ve beğenileri benim için aynı değildir. Elbette ki arkadaşlarımın, abilerimin, ablalarımın; dünyalarımız, fikirlerimiz ve beğenilerimiz örtüşen yazarların görüşleri, diğerleriyle kıyas dahi kabul etmeyecek kadar kıymetlidir bende. Hele ki üzerinde müspet ya da menfi yönde ittifak ettiğimiz bir bahiste sıradışı bir söz söylemişlerse…

Yukarıda saydığım (her iki manada da “saydığım”) isimlerle Mecid Mecidi hakkında müspet yönde bir ittifakımız vardı. Onlar Mecid Mecidi‘nin siyer-i nebiden yola çıkarak hazırladığı son filmini izlediler ve hepsi birden bu sefer film hakkında menfi yönde ittifak ettiler. Bu benim için çok kritik bir veridir, hiçbir şekilde yok sayamam, azımsayamam bile.

Kimileri bunu benim için eksiklik, hatta yanlışlık addedebilir. Önemsemem. Ben hiçbir zaman klasik bir film eleştirmeni olarak görmedim kendimi, böyle bir iddiada bulunmadım hiç. “Laik” değilim ben, günlük hayatta şöyle, ama sanatsal bir faaliyet esnasında böyle olamam. Günlük hayatta çiğnemediğim, çiğnememeye ve çiğnetmemeye çalıştığım ilkeleri, sırf bir film, bir roman, bir şiir sözkonusu diye çöpe atamam -algılarken de, uygularken de…

2) Filmin isminden başlayalım: “Hz. Muhammed: Allah’ın Elçisi” (s.a.v.)… Genellikle “Allah’ın Elçisi” kısmının ve salavat-ı şerifin ihmal edildiğini de unutmayalım.

Filmin adı ilan edildiğinde hemen orijinaline baktım, “Muhammed Rasulullah” (s.a.v.) lafzını gördüm. Bu haliyle bile eksik, riskli bir isimken, bunun Türkiye’deki sinema salonlarına çok daha özensiz bir şekilde sunulmasından rahatsız oldum.

Biliyorum, birisi Arapça, birisi Türkçe olmak üzere, aynı anlama gelen iki ifade bunlar. Velakin, literatürümüz bellidir; sözgelimi “ekber” tabirini günlük hayatta hemen hiç kullanmayız, ama “Allahuekber” lafzını günlük hayatın pek çok alanında sıkça telaffuz ederiz. Bunun gibi, eksiğine ve riskine rağmen “Muhammed Rasulullah” (s.a.v.) lafzı dururken, önce Arapça kalıptan İngilizceye, ardından İngilizceden Türkçeye çevrildiği belli “Hz. Muhammed: Allah’ın Elçisi” (s.a.v.) ifadesinin kullanılması anlaşılır gibi değil. Biz Türkler “rasulullah” deriz, “Allah’ın elçisi” tabiri literatürümüzde yoktur.

Hepsi bir yana, Mecid Mecidi neden böyle riskli bir isim seçti ki? Bu soruyu cevaplarken, filmin Aleyhisselatü Vesselam Efendimiz’in çocukluk ve ilk gençlik yıllarına odaklandığını, diğer deyişle, risaletten önceki dönemi anlattığını da aklımızdan çıkarmayalım.

Ayrıca, bu bir “üçleme”nin ilk halkasıysa, sahi, ikinci filme ne ad konulacak?

Muhammed Allah'ın Elcisi

3) Aleyhisselatü Vesselam Efendimiz’in hayat hikayesinin perdeye aktarılacağını öğrenmek her zaman heyecan vericidir. Tabi beraberinde de makul kaygılar getirir. Fakat, bu işe Mecid Mecidi gibi birinin önderlik edeceği bilgisi, hem heyecanı arttırır, hem de kaygıları giderir.

Kimdir Mecid Mecidi? “Baran” gibi, “Serçelerin Şarkısı” gibi, orijinal adı “Reng-i Huda” olan “Cennetin Rengi” gibi filmlere imza atmış, büyük bir yönetmen. Kendine has çarpıcı bir üslupla ve “fıtratın dili” üzerindeki tozu toprağı kaldırma gayesiyle bugünlere getirdiği filmografisi ışıl ışıl ışıldayan bir sinemacı (Benim de, hem sinemada, hem bir bütün olarak sanat evreninde rehber edindiğim isimlerden biri.)

Dolayısıyla, “Siyer-i nebi filme aktarılıyor” ifadesiyle, “Siyer-i nebi Mecid Mecidi tarafından filme aktarılıyor” ifadesi arasında çok ama çok büyük fark var.

Film hakkındaki eleştirilerin yoğunlaştığı başlıca husus da bu büyük farka işaret ediyor zaten: Filmde Mecid Mecidi yok. Neredeyse anonimleşmiş Hollywood tarzında çekilmiş bir film. Önde gelen siyer kitaplarını okumuş, belli başlı İslam alimleriyle görüşmüş ve senaryo ve set tecrübesi bakımından standartları karşılayabilecek herhangi bir Amerikalı yönetmenin de imza atabileceği bir işten söz ediyoruz. Örnek kabilinden, filmografisi standardın standardı filmlerle tıka basa dolu olan Ridley Scott‘ın “Kingdom of Heaven” (Cennetin Krallığı) filmindeki sıra dışı üslup denemesini bile riskli bulmuş olmalı Mecid Mecidi.

Mecid Mecidi ismi ile mevzubahis filmi arasındaki kontrast o kadar yoğun ki, “Bu hikayeyi -mesela- Francis Ford Coppola filme çekse daha iyi mi olurdu acaba?” sorusuna bir çırpıda “Hayır!” diyecek durumda değiliz. Aramızdan “Evet!” diyecekler çıksa, yadırgamayacağız.

Allahualem, dünya üzerinde, hazırlık, çekim ve post-prodüksiyon aşamasında bu filme dair en çok yazıyı yazmış, filmle ilgili bütün haberleri takip etmeye çalışmış, Mecidi‘nin ağzından çıkan her sözü kelimesi kelimesine kaydetmişlerden biri olarak soruyorum: O halde ben neden “Mecid Mecidi, Aleyhissalatü Vesselam Efendimiz’in hayat hikayesini filme uyarlıyor” diye heyecanlandım?

Hayal kırıklığımı tarif edemem.

4) “Kimdir Mecid Mecidi?” sorusunun başka bir cevabıyla devam edelim.

Kimileri hemencecik “İranlı” ya da “Şii” gibi cevaplarla konuyu kapatmak ister. Ben onlardan değilim.

Eserleriyle (üstadım Hasan Aycın’ın tabiridir, “fiili duasıyla”) örnek alınacak bir Müslüman, bir Müslüman sanatçıdır benim için Mecid Mecidi. Söz ve fiilleriyle ve bunlardan neşet eden filmleriyle tanıdığım Mecid Mecidi benim için hiçbir zaman İranlı ya da Şii olmadı bu yüzden. Aliya İzzetbegoviç ne zaman Boşnak oldu, Hasan el Benna ne zaman Arap oldu, Mehmet Akif ne zaman Türk ya da Arnavut oldu da Mecid Mecidi İranlı ya da Şii olsun ki? (Tamamen teknik gerekçelerle “İranlı yönetmen” vb. tabirler kullandığım vakidir. Bir de arada bir anne tarafından Azeri olduğunu hatırlatıyorum, filmlerinde kavgaya tutuşan karakterlerin “2. kanal” olarak Türkçe konuşmaları hoşuma gidiyor.)

Hal böyleyken, siyer-i nebi odaklı filminde, Mecid Mecidi’nin bu vasıflarını ummak da hakkımdır. Gelgelelim, Hz. Rasulullah’ın (s.a.v.) şöyle veya böyle tasvir edilme gayretkeşliği, mucizelere dayalı bir hikaye demeti seçilmesi ya da söz gelimi Ebu Talib’in Müslüman olarak takdim edilmesi gibi, Sünni itikatla Şii itikadın ihtilafta bulunduğu meselelerde oy kullanan Mecid Mecidi ne yapmak istemiş olabilir ki?

Ne demişti Mecid Mecidi? Filmin hazırlık aşamasında hem Sünni ve hem de Şii alimlerle bir araya geldiğini, onların görüşlerini hassasça not ettiğini ve iki grubun da müştereklerinden yola çıkarak bir senaryo tasarlayacağını söylememiş miydi?

Peki bu ne?

Yobazların, “sanatsal laik”lerin ya da Şii düşmanlarının art ve cahil niyetlerinden beri olduğumu hatırlatarak soruyorum: Vahdete vesile olmasını umduğumuz bir film, şu ana kadar tefrikayı derinleştiren bir hal arz ediyorsa, üzerinde durup düşünmemiz gerekmez mi?

muhammed

5) Şimdi ne diyor Mecid Mecidi? “Karikatürler ve terörle İslamofobi’yi körükleyen propagandalara karşı, doğru olan Hz. Muhammed’i (s.a.v.) ve İslam’ı anlatmak için bu filmi çektim.” Diğer deyişle, filmle daha çok gayrimüslim Batılılara hitap etmek istediğini anlatıyor.

Buradan yola çıkan kimi yazarlar da, Mecidi‘nin, filmde kullandığı kimliksiz, standardın standardı anlatım tekniğini bu nedenle tercih etmiş olabileceğini belirtiyorlar.

Beni Mecid Mecidi‘nin harikulade dünyasıyla tanıştıran hocam Sadık Battal’ın sözüdür, sözümdür: “Sen ancak kendi hikayeni anlatırsan o zaman herkesin hikayesini anlatmış olursun ve güzel olur.”

Mecid Mecidi‘nin, sesini dünya çapında duyurmasına yol veren, onun “kendi hikayesini” anlatması, kendi diliyle, kendi tekniğiyle konuşmasıydı. “Cennetin Çocukları”nda, “Söğüt Ağacı”nda ya da “Baran”da bizim hikayemizi, bizim dilimizle, bizim tekniğimizle anlattığı için Batılıları etkilemişti Mecid Mecidi. Bugün tepeden tırnağa Doğulular olarak Semih Kaplanoğlu, Aida Begiç ya da Aşgar Ferhadi de böylelikle Batılıları neye uğradıklarını şaşırtıyorlar.

Şimdiye kadar “Doğuluca” konuşarak Batılıları çarpan Doğulu Mecidi, en büyük iddiasını ortaya koyacağı filmde neden “Batılıca” konuşmayı tercih etti ki?

6) Filmde Aleyhissalatü Vesselam Efendimiz’in tasvir edilmesi meselesine gelince…

Yukarıda bahsettiğim, tefrikaya yol veren boyutuna ilaveten; benim gibi, filmi izlerken mevzubahis planlarda başını eğecek, onları görmek istemeyecek, hatta belki bunun için üzülecek insanları neden hesaba katmadı Mecidi? Hz. Resulullah’ı (s.a.v.) hiç tasvir etmese, birileri isyan başlatıp “Neden tasvir etmedin?” diye sorguya mı çekilecekti? Şimdiyse -benim de dahil olduğum- “Neden tasvir ettin ki?” diye soran büyük bir kalabalık var karşısında.

7) Kabaca, şöyle bir görüş de var: “Emeğe, çabaya saygı duyalım. Mevcudu eleştirmek yerine, daha iyisini nasıl ortaya koyabiliriz diye kafa yoralım.”

Bkz. md-3, m-5: Emeğe, çabaya saygı duyuyoruz. Yoksa niye çarşaf çarşaf yazılar yazalım? Diğer yandan, böyle bir filmde Mecid Mecidi imzasını görmek zaten cümle ümmet adına “daha iyisini yapma” girişimiydi. Denedik, olmadı. Neden olmadığını da bir zahmet izah edelim o zaman -ki, “daha iyisine kafa yorma” yolunda ilk adımı atmış olalım.

8) “Bir filmle imanınız zedelenecekse siz o filmden önce imanınızı gözden geçirin” filan diyenler var.

Ayıptır.

“Sanatsal laik” dediğim bu kesimin bu meseleyi adeta karikatürize etmesine ancak böyle cevap verebilirim: Ayıptır.

Az çok sizi dinleyen, fikirlerinizi önemseyen insanlar var; ayıptır.

Lütfen daha fazla söyletmeyin.

9) “Filmi izlemeyin” tavsiyesi de bu “sanatsal laik” grup ve “Siz kim oluyorsunuz”cu bir kesim tarafından eleştiriliyor.

Açık açık yazıyorum: Dostlar, abiler, ablalar, kardeşler ve kızkardeşler, boşverin, bu filmi izlemeyin.

Çünkü sizler benim dostlarımsınız, abilerim, ablalarım, kardeşlerim ve kızkardeşlerimsiniz. Bir dostuma “Aman dikkatli kullan aracını” derken, bir kardeşime kendimce tasarrufu ve cömertliği anlatırken, bir ablamla sosyal ya da mesleki tecrübelerimi paylaşırken neysem, bir film hakkında “Mutlaka izlemelisin” ya da “Boşver, izleme” derken de oyum ben. “İzle, kendin karar ver” diyemem, “Kontrollü gittiğin sürece hız sınırını aşabilirsin” ya da “Cömertlikle müsriflik arasındaki farkı bilmiyor olsan da kendin karar ver” diyemeyeceğim gibi.

Ortada başarısız şekilde tasarlanmış, yönetmeninin ismini hiç mi hiç karşılamayan, anlattığı hikayesiyle -başka dünyalarda “Sırf gişede dikkat çekmek için böyle yaptı” bile denilebilecek- başlığı uyuşmayan, anlattığı hikayesiyle bunu ifade ettiği -havai fişek gösterisi mesabesindeki- dil arasında tezat barındıran, hedef kitlesinin beğenilerini, kabullerini, alışkanlıklarını gözardı etmiş ve bu yüzden seyircisine saygı duymadığını bile söyleyebileceğimiz bir film var. Başka filmler bu problemlerden sadece birini dahi içerse “Bu filmi izlemeyin” diye yazıp çizen biri olarak benden, yığınla biçim ve içerik problemiyle zuhur eden bir film hakkında “İzleyin, kendiniz karar verin” dememi beklemeyin lütfen.

Ayrıca, tekrar etmekte fayda var: Mecid Mecidi benim için “Şii sinemacı” yahut “İranlı yönetmen” filan değildir; “Müslüman bir sanatçı”dır. Dolayısıyla, “Bu filmle Hz. Rasulullah’a (s.a.v.)/ ehl-i sünnete savaş açılmıştır” fikrinden fersah fersah beriyim. Gelemeyiz ama hadi niyetlendik diyelim, Mecidi‘nin filmine gelene kadar İran’la hesaplaşmamızı gerektiren bir sürü somut durum var bugün. “Ne Şii ne İranlı”, Müslüman bir sanatçının en fazla hata olarak nitelendirebileceğimiz birtakım tercihleri üzerinden İran’a “çakmak” bana göre değil (ve fakat, bkz. md-4: Mecidi‘nin bu ortamı öngörmeden hareket etmesi, hatasının/ihmalinin büyüklüğüne işaret.)

10) Son sözüm Mecid Mecidi‘yedir: Ağam, ah!

Okumaya Devam Et
Sponsorlu İçerik
Yorum Yapmak İçin Tıkla

Cevap Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Eleştiri

Eleştiri: Promising Young Women

Seher Kavut, beş kategoride Oscar adayı Promising Young Women filmini inceledi.

Yayınlandı

tarihinde

tarafından

Promising Young Women

Son yıllarda feminist sinema, dünya kültürünün önde gelen yapımlarından biri olmaya başladı. Ancak iyi niyetli olan bazı yapımlar, çoğu zaman, kadınların erkeklere üstünlüğünü göstermeyi amaçlayan zehirli feminizmi gizler.

Aslında, “tecavüz ve intikam” türündeki oldukça basit bir hikayenin arkasında, sonsuz bir “zihinsel drama” konusu vardır.

Öncelikle Emirald Fennel‘in Killing Eve (2018) dizisinde bir kadının yüksek kaliteli ve tam teşekküllü imajını, duygusal deneyimlerini, ilişkilerini, kendi kaderini tayin hakkını ve hatta kadın zulmünü gösterdiğini söylemek gerek. Yönetmen dizide senaryo yazarı olarak rol aldı.  Killing Eve’de olduğu gibi Promising Young Woman, ana karakter Cassie’yi (Carey Mulligan) güçlü, bilinçli ve bağımsız bir ruh olarak gösteriyor, ancak aynı zamanda koşullar veya diğer insanlar tarafından kırılmış biri. “The Great Gatsby”, “Don’t Let Me Go”, “Shame” ve “Suffragette” filmleriyle tanınan Carey Mulligan, bir kez daha izleyiciye kahramanını gerçek, doğal ve biraz karikatürize edilmiş bir “intikamcı” olarak gösteriyor.

Karakterin, bir arkadaşına tecavüz eden ana kişi ve bu sahneye gülerek şahit olan bir grup insandan intikam alma şeklini görüyoruz.  Ancak her şeye umutsuzluğun, kanın ve zulüm nehirlerinin eşlik ettiği “tecavüz ve intikam” türündeki diğer filmlerin aksine, Cassie’nin intikamı daha yaratıcı, hatta daha insani ve öğretici denilebilir. Cassie’nin hedefine giden yolu, Monte Cristo Kontu, Gladyatör ve Kill Bill gibi klasik hikayelerdeki kahramanlarla eşleşiyor. Cassie gibi bu filmlerin kahramanları da intikam eyleminden hoşlanmazlar, onlar için bu sadece bir araç, amaca ulaşmanın bir basamağıdır. Bu tür hikayelerin kahramanlarının amacı, intikam aldıktan sonra huzur bulmak, adaletin sesini duyurmaktır.

Filmin başarılı ve bazı yerlerde tamamen beklenmedik oyuncu kadrosuna dikkat çekmek gerek. Bo Burnham (Sekizinci Sınıf), Laverne Cox (Orange Is the New Black), Connie Britton (American Horror Story: Murder House, Scandal), Adam Brody (Lonely Hearts, In the Land of Women “) ve Jennifer Coolidge (Legal Blonde, American Pie) beklenmedik ve çekici bir şekilde parlıyor.

 Filmin genel resmi ve ruh hali, sanki “chernukha” ve gerilim unsurları içeren bir rom-com ile çekilmesi gerekiyormuş gibi oldukça hafif görünebilir, ancak onu izleyiciye daha da yakınlaştıran şey budur. Film tam teşekküllü bir drama gibidir ama ağlatmaz. Evet, kasvetli tonlar filme alınmıyor ve özellikle bazı önemli kelimeler ve sahneler perde arkasında kalıyor, ancak izleyici resmin hafifliği, kamera çalışması ve müzikle ekranda olup bitenlerin yoğunluğunun ve duygularının farkındadır.

Filmin müziği de önemli bir rol oynuyor. Başka bir ünlü şarkı ortaya çıktığında, neredeyse iki saat boyunca takip ettiğimiz hikayeyle bağlantılı olarak orijinal anlamı ve ruh hali korunur. Bu filmde seslendirilen bazı bestelerin sanatçıları bir zamanlar sözde “kötü adamlar listesi” ne dahil edilmiş, halk tarafından azarlanmış ve mümkün olan her şekilde “kaliteli elit”ten “dışlanmış”. Filmin her kompozisyonu zekice ve dikkatle seçilmiş ve hikayeyi tamamlıyor.

Genel olarak, görsel hikaye anlatımı ve fotoğraflar için Fennell’in en iyi işi denebilir. Promising Young Woman, olağanüstü kamera çalışması, kompozisyon ve geometriye sahiptir.  Yönetmen, kameramanla birlikte küçük bir bütçeyle, ana karakterin var olduğu dünyanın iç çirkinliğinin görsel güzelliğini yansıtan parlak bir görüntü elde eder. Ve renk paletinin yetkin seçimi, filmin bazı karelerini akılda kalıcı ve çok hacimli hale getirir, bu sayede “Kız”a giderek daha fazla bakmak istersiniz. Genellikle Fennell‘in rengi, izleyicinin epizodik karakterler hakkında bilmesi gereken her şeyi söyler: İzleyicinin kahramanın etrafında gördükleri, onun kim olduğunu, ne deneyimlediğini ve senaryonun onu nereye götürdüğünü anlamak için yeterlidir.

 “Promising Young Woman“, son yılların en başarılı pop feminist filmlerinden biridir, ancak gökyüzünde yeterince yıldız bulunsa da, bir dizi başarılı yönetmenlik deneyiminden sonra bu film zamanla tepeden kaybolabilir. Senaryo biraz daha sağduyuya sahip olsaydı ve erkekler ve kadınlar arasındaki ilişkilerle ilgili sorunlara dair ciddi bir görüşe sahip olsaydı, Emirald Fennell’in filmi daha yüksek bir kesime hitap edebilirdi.

Nihayetinde, feminist sinema temasına dönersek, “Promising Young Woman” bu eğilimin biraz daha olumlu bir örneğidir, bir kadını erkeğin üstüne koymamak, istisnasız herkesi istismarcı ve pislikle eşitlememek ve aynı zamanda sorunu da ortaya çıkarmaktadır. Genel olarak, kadınlarla taciz edici iletişim kültürünü kınamayı ve bu soruna bir diyalog çözümü için çabalamayı amaçlamaktadır.

Film, hem bir sinema sanatı eseri olarak hem de feminist hareketin ana akımında kendi içinde değerli olduğu için kesinlikle izlemeye değer.

Seher Kavut

Eleştiri: Promising Young Women
5.7 / 10 Yazar Puanı
{{ reviewsOverall }} / 10 Kullanıcı Puanı (0 Puan)
Psikolojik Şiddet3
Şiddet & Kan2
Küfür & Argo5
Cinsellik & Çıplaklık7
Aldatma1
Alkol, Uyuşturucu ve Sigara5
Korku Öğeleri5
Kullanıcılar ne düşünüyor? Puanlamak için üye olmalısınız!
Order by:

İlk eleştiri yazan sen ol!

Onaylı Eleştiri
/ 10
{{{ review.rating_title }}}
{{{review.rating_comment | nl2br}}}

This review has no replies yet.

Avatar
Show more
Show more
{{ pageNumber+1 }}
Okumaya Devam Et

Eleştiri

Eleştiri: Sound of Metal

Seher Kavut, altı kategoride Oscar adayı Sound of Metal filmini inceledi.

Yayınlandı

tarihinde

tarafından

The Sound of Metal

2021 Akademi Ödülü adaylarının resmi olarak açıklanmasıyla sinema endüstrisinde son bir yılın en büyük hareketliliği yaşanıyor. Bu hareketlilik aynı zamanda Sound of Metal için de yaşanıyor çünkü toplamda altı adaylık alarak on adaylık alan Mank’tan sonra ikinci güçlü aday oluyor. 

Riz Ahmed, işitme duyusunu kaybeden bir heavy metal davulcusu rolünün ardından pek çok insanın En İyi Erkek Oyuncu listesindeydi zaten. Sound of Metal, Ahmed’in adaylığına ek olarak, film En İyi Film dalında ve En İyi Özgün Senaryo dahil olmak üzere toplamda altı ödüle aday gösterildi.

Belgesel film yapımcılığındaki çalışmalarıyla tanınan ve Derek Cianfrance‘ın “A Place under the Pines” filminin senaryosunun yazımında rol alan yönetmen Darius Marder (bu filmin senaryosunda da izleri vardır), zor yollar aramak yerine yine tanıdık bir çözüm olan belgesel tarzı kendi uzun metrajlı ilk filmini yayınladı. Ruben’in hikayesini ekrana aktarmak için, bu yaklaşım gerçekten çok işe yarıyor, çünkü böyle bir olay örgüsü ağlatmak ve manipüle etmek için değil, canlılık ve inanılırlık için önemli.

Sound of Metal, Children of a Lesser God (1986) filminin konusuna benzerlik gösterse de sağırlığı ve melodramatik duyguları romantikleştirmeyi tamamen reddediyor. Marder ve kulakları sağır eden bir müzisyenin acı verici halini uyuşturucudan yoksun bırakma ile kafiyeler. Ruben kelimenin tam anlamıyla deneyimlenebilir ama fiziksel olarak oldukça tamamen farklı nedenlerle de olsa bu engeli çok iyi gösteriyor. Onun çılgınca, çaresiz direnme enerjisi, bedeni ve ruhu geçmişinin yükünden arındırmak için, yavaş yavaş alçakgönüllülük yoluna götürmek için gereklidir bu ve hiç de başarısızlık anlamına gelmez, sadece kaçınılmaz olanın akıllıca bir kabulü anlamına gelir.

Marder, bu psikanalitik sistemde yeni bir şey sunmuyor, ancak bunu o kadar canlı ve delici bir şekilde yapıyor ki, kişi hata bulmak istemiyor. Elbette, şu anda muhtemelen en iyi rolünü oynamış olan ve Ruben’i tasvir eden Riz Ahmed‘in, işitme engelli bir ebeveyn ailesinde büyüyen Paul Reisi’nin ve özkahramanın akıl hocasını kişisel deneyimin onda yarattığı o özel, çok samimi duyguyla somutlaştıran deneyimli bir işaret dili tercümanın payı da çok büyük.

Eleştiri: The Sound of Metal

Ruben, yavaş yavaş değişen durumuyla geçmişi ile yüzleşen bir yabancıdır. Fakat Marder senaryonun belirli satırlarını kaçırmış ya da bilerek atlamış gibi duruyor çünkü bazı sahneler filmden atılmış ve boşluk varmış izlenimi veriyor. Ruben’in işitme duyusunu zamanla nasıl kaybettiğini göstermiş olsaydı, ki film iki saat olmasına rağmen boşluk hissi devan ediyor, aynı zamanda karakter hakkında daha fazla şey öğrenecektik, örneğin bu süreçte hangi değerleri kaybettiğini ya da nasıl deneyimlediğini.

Ruben ve Lou (Ruben’in kız arkadaşı), müzik etkinliklerinde saldırganlıklarını ifade eden ilerici vejetaryen punklardır. Konserden konsere bir karavanda seyahat ederek yarı çingene varoluşlarının tadını çıkarırlar. Lou, Ruben işitmeyle ilgili sorunları olduğunu anladığı anda, sadece sağır ve dilsiz insanların yaşadığı küçük bir komünde onun için bir tür terapi evi bulur. Muhtemelen Darius Marder, kahramanı Sound of Metal‘e dönüştürebilecek daha yüksek bir gücün soruları olan kurtuluş temalarını eklemek istedi, ancak yazarın bakış açısı, filme yansıyan sağır insanların toplumunun şu şekilde görülmesidir: neredeyse ideal bir toplum. Ruben bu eve gider ve onlara katılır yalnız burada bazı katı kurallar ile karşılaşır. Marder bu kısımda toplumumuza karşı argümanlar ve önyargılı düşünceler ileri sürüyorsa, o zaman neden Ruben’in tarafını tutmayalım?

Nihayetinde, kahraman belirli bir evrim geçirir ve oldukça değerli bölümler başlar, dramadan çok teknik uygulamaya odaklanılır. İlginç bir şekilde, Marder‘in izleyiciyi sağır bir insanın dünyasına sokma arzusu fazlasıyla işe yarar, ancak ne yazık ki fikir tamamlanamaz. Mevcut haliyle, The Sound of Metal, Ruben’in sonunda gerçek yolunu bulacağı ve farklı bir kişi olmaya karar vereceği şekilde inşa edilmiştir. Komik olan, işitmenin onun doğasını tanımlamasıdır. Bu aydınlanmış bir fikir, “Metalin Sesi” nin izleyiciye duyduğundan daha fazlasını anlattığı bir kelime oyunu bile oluşturabilirsiniz, ancak yine dramatik bir hikaye çerçevesinde, bir süre işkence görmüş görünüyor.

Duygulardan ve hatta ideolojilerden ziyade karakterlere odaklanan The Sound of Metal, pek çok iyi gerçekleştirilmemiş fikirlerin olduğu hafif bir dramadır. Teknik olarak film fena değil: güçlü tasarım, donuk ve gerçekçi palet, oyuncuların film dünyasına dalması. Film müziği sayılabilecek sessizlikte Ruben gibi olmanın nasıl bir şey olduğunu anlayabilmek için mükemmel bir tercih. Yine de anlatı açısından Sound of Metal basit bir film: elbette belirsiz ve orijinal, ama hiç de şaşırtıcı değil.

Mutlak sessizlik. Bazen içinde olmak, kendimizle baş başa kalmak için ses geçirmez duvarlar inşa etmek, kendi içimizdeki bir müzikle olmak isteriz. Ama işitmeyi daha önce deneyimleyen bir insan için böyle bir izolasyon gerçekten dinginlik getirir mi?

Seher Kavut

Eleştiri: Sound of Metal
6 / 10 Yazar Puanı
{{ reviewsOverall }} / 10 Kullanıcı Puanı (0 Puan)
Psikolojik Şiddet5
Şiddet & Kan1
Küfür & Argo4
Cinsellik & Çıplaklık2
Aldatma0
Alkol, Uyuşturucu ve Sigara2
Korku Öğeleri4
Kullanıcılar ne düşünüyor? Puanlamak için üye olmalısınız!
Order by:

İlk eleştiri yazan sen ol!

Onaylı Eleştiri
/ 10
{{{ review.rating_title }}}
{{{review.rating_comment | nl2br}}}

This review has no replies yet.

Avatar
Show more
Show more
{{ pageNumber+1 }}
Okumaya Devam Et

Eleştiri

Eleştiri: Quo Vadis, Aida?

Güven Adıgüzel, Oscar adayı Quo Vadis, Aida? filmini inceledi.

Yayınlandı

tarihinde

tarafından

Quo Vadis, Aida?

İyileştiren Bakış Ya Da Quo Vadis, Aida?

“Annelerin bir kısmı sadece onları bulmak ve o çok sevdiklerini gömebilmek, onların bir mezara sahip olabilmeleri için yaşıyor. Diğer tüm akrabalarının öldüğünü biliyorlar ve onları bulamazlarsa çocuklarının ziyaret edilebilecek bir mezarı bile olmayacağının farkındalar. Hiçbir filmin bu kadar acıyı yansıtamayacağını biliyordum ama bu trajedinin küçük bir bölümünü göstermeye çalıştım.”

Jasmila Zbanic

Bosna katliamının üstünden 10 koca yıl geçtikten sonra yaptığımız Saraybosna ve Mostar seyahatlerinde her köşe başında kan kırmızısıyla yazılmış aynı duvar yazısını görüyorduk; Don`t Forget’95 / Don`t Forget’93. Sürekli hatırlatılan bir unutma! çağrısı. Kolektif hafızanın yaralandığı ama travmalarının sürdüğü uğursuz bir soykırımın 30 yıla yaklaşan hazin hikayesi. Acıların tazeliği, belki de yalnızca o acının sahibinin anlayabileceği türden bir mesafeyi içeriyor ve dilsizlik daha uzun bir öyküyü anlatıyor. İçe dönük sessizliğin yas’ına baktıkça hep o unutma çağrısını hatırlıyorum. Yine de sanatın gördüğü yerden acılara ömür biçilemediği daha net anlaşılıyor galiba.

Konu Bosna olunca, kamerasını savaşın ötesine hizalayarak, daha derin bir kavrayışla meselesini buradan anlatan yönetmenler arasında çok özel bir yeri olan Jasmila Zbanic geliyor akla ilk olarak. 2006 yılında çektiği “Grbanica: Esma’nın Sırrı” adlı sarsıcı hikayesinin merkezine savaş sonrası bir travmanın izlerini yerleştirmişti genç yönetmen. Şimdi olgunluk döneminde aslında risk alarak, savaşın ortasından seslendiği, Bosna-Hersek’in uluslararası arenada sesini duyuracak çokuluslu bir finans ortaklığına sahip Quo Vadis, Aida filmiyle geri dönmesinin takdir edilesi bir tarafı var. Çünkü konusu itibariyle, doğrudan anlatım’a mecbur kalacağı böylesi bir film, onun tarzıyla çok uyuşmuyor aslında. Ama büyük bir trajediyi, duygusal mesafesini koruyarak ‘’sömürmeden’’ anlatmayı başarmış bir yönetmenle karşılaştık filmin sonunda. Bu iyi.

Zbanic’in -kronolojiye sadık kalsa da- yönetmen olarak varlığını hissettiğimiz Quo Vadis, Aida? (Nereye Gidiyorsun, Aida?) hikayesi, 11 Temmuz 1995 günü Avrupa’da İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra gerçekleşmiş en büyük toplu insan katliamının yaşandığı Srebrenitsa’daki soykırım günlerini odağına alan bir yapım. 8372 sivilin katledildiği insanlık tarihinin kara lekelerinden biri sayılan bu soykırımı doğrudan ele alan ilk uzun metraj film aynı zamanda. Ailesiyle birlikte yaşadığı Srebrenitsa şehrinde savaştan önce öğretmenlik yapan Aida’nın, uğursuz soykırım günlerinde tercümanlık yaptığı -güvenli bölge sayılan- BM üssünde geçen film; hikâyenin duygusundan koparmayan gerilimi, inandırıcı atmosferi ve acıları sömürmeyen gerçekçi dramıyla, soğukkanlı biçimde finaline ulaştırıyor bizi. Yönetmen, temiz bir dille kurduğu bu evrenin içinde Aida’ya birlikte aynı gerilimin ortasında bırakıyor seyirciyi, otobüslere bindirilerek ölüme gönderilen sivillerin çaresizliğini ‘’ordaymış’’ duygusuyla izlettirebildiğini rahatlıkla söyleyebiliriz. Tabi burda iyi yönetilmiş figürasyon ve güçlü oyunculuklar, bu toplamı ortaya çıkaran en başat unsurlar.

‘’Ne Olduğunu Çok İyi Biliyorsunuz’’

İncil’e gönderme yapan ismi ve kronolojiye yaslanan kurgusuyla dikkat çeken Quo Vadis, Aida, yaklaşan büyük felaketin ayak izlerini, Aida’nın evinden alıp büyük ev’e doğru açılarak başlatıyor. Sırtındaki üç kurşun deliğiyle yerde yatan bir kadından fırında o an hala pişmekte olan sahipsiz yemeğe, belediye başkanının tutuklanmasından etrafa dehşet saçarak sivillere ateş eden nefretlik Sırp askerlerine, sokak hayvanlarının çaresizliğinden sivillerin çileli göçüne kadar, oldukça rafine ve güçlü imgelerle tasvir edilen ‘’felaketin’’ hikâyesi, Zbanic’in dokunuşlarıyla büyüyerek, gelip Aida’nın sürekli acıyan o karakteristik yüzüne dayanıyor. Daha büyük bir katliamın habercisi konumundaki bu felaketten kaçan insanların tek umudu Srebrenitza’ya 6 km uzaklıktaki Potocari köyündeki silahlı Hollandalı askerlerinin kontrolündeki eski bir pil fabrikası olan BM üssüdür.

BM bayrağının dalgalandığı bu dokunulmaz kale’nin koruyucu muhafızlarının, tedirgin halleri, acemi görünüşleri ve şortlu üniformalarıyla neredeyse bir ‘karikatür’ü temsil eden Hollandalı askerler olması, savaşın ortasında kalmış insanların hayatlarının ne kadar ‘’ciddiye’’ alındığını da gösteriyor. Evet, o gün orda katledilen masum insanlar hiç kimsenin umurunda değildi aslında. Herkesin ıslık çalarak seyrettiği iradi bir vahşetti yaşananlar. Yönetmenin bilinçli bir tercih olarak, BM’nin bu soykırımdaki sorumluluğunu merkeze koyan ve kurbanı katiline teslim eden anlayışın maskesine doğru hamle yapan tavrı, uluslararası bir film için oldukça şık bir hatırlatma gerçekten. Bu noktada yine Sırpların toplanma alanında Boşnak sivillere ekmek dağıttığı sıcak sahnelerin ‘’katilin iyi yanları’’ parantezinde değil, kurbanını katliam yapmayacağına inandırmak için bütün insani değerleri kullanabilecek kadar büyük bir ikiyüzlülüğe sahip katilin portresine yönelik ‘’yerinde hatırlatmalar’’ bağlamında değerlendirilmesi gerekir.

Aida, BM üssünde ailesinin canını kurtarmaya çalışırken, diğer taraftan görevi olan tercümanlığı yapmaya çalışır ama çevirdiği cümlelerin zaman içinde anlamsız ve hükümsüz bir hale geldiğine şahitlik eder. Gittikçe daha da ağırlaşan söz yükü, önce boğazına ardından kalbine doğru taşıması zor bir ağırlık bindirecektir. Bu noktada iletişimin anlamsız bir ses yığınına dönüştüğü ve yaklaşan katliamın soğukluğunun hissedildiği o an’a tanıklığı, Hollandalı albayın söylediklerini (beşerli gruplar halinde üssü terk edeceksiniz!) Boşnakçaya çevirmesiyle birlikte üzerine çöken o büyük suçluluk duygusuyla kör bir boşluğa dönüşür. BM üssündeki herkesin otobüslerle ölüme gönderildiğini anlamasına rağmen çaresizlikle çevirecektir bu cümleleri Aida. Oysa söz çoktan bitmiştir. Bir görevlinin üs’de ne olduğunu soran gazeteciye söylediği gibi; ne olduğunu çok iyi biliyorsunuz!

Quo Vadis, Aida? filmi

Tükenmez Kalem Ve Kalaşnikof

Bu filme 1995’te yaşananlar üzerinden bakıldığında, bir anlatım biçimi olarak sinemanın imkanlarını kullanan bir yönetmenin bugün’e dönüp söyledikleri önemli. Makineli tüfeklerle katledilmek üzere otobüslere doldurulan sivillerin ceplerindeki tükenmez kalemlerin bile BM Barış Gücü askerleri tarafından kesici aletle otobüse binmenin uygunsuz olacağı gerekçesiyle toplatılmasını ‘’anlatan’’ bir sahnenin varlığı bile tek başına anlamlı. Tek bir sahne bile 1995’te ne yaşandığını en sarsıcı şekilde anlatabiliyor aslında. Tükenmez kalem ve kalaşnikof. Barış ve ölüm. Katledilen sivillerin birbirlerine son kez baktığı ya da Aida’nın evine döndüğünde BM üssünde güvenlik endişesiyle tek tek yırttığı (yok ettiği hatıraları ve kaybettiği geçmişi) fotoğraflarının benzerleriyle karşılaştığı anların da filmin toplamındaki anlamı büyük.

Ve adına savaş dedikleri sivil katliamı biter. Dayton imzalanır. Nice kışlar, yazlar ve baharlar geçer acıların üzerinden. Aida başladığı yere geri döner, artık dört kişi değil, tek başınadır. Kocasının çıkarken sıkı sıkıya kilitlediği evinin kapısına geldiğinde cebinde bir anahtarı yoktur, zili çalar, ayakkabıların çıkarılmadığı yabancı bir eve girdiğini anlar. Onları öldürmek isteyenlerin ganimet olarak ele geçirdikleri, yanında iki oğlu ve kocasının olmadığı, duvardaki saatin aynı yerinde durduğu, her anlamda işgal edilmiş tanıdık ama yabancı bir ev. Önce işgalcilerini çıkarır evinden. Onları kibarca kovar. Ve salonuna kavuştuğu ilk sahnede evi artık saatsizdir. Başladığı yere döner Aida, evine, okula, hayata ve yeniden kendisine.

Finalde, bir zamanlar büyük katliamlarının yaşandığı ve sivil hayatlarına dönmüş katilleriyle paylaşmak zorunda olduğu o mekânda, çocukların sahnelediği bir gösteriyi izlerken görürüz Aida’yı. Onların temsil ettiği masumiyet üzerinden yaşanan acının derinliğine odaklanırız. Utanılacak bir şey yapmadıkları için yüzlerini kapatmaları gerekmeyen çocukların, asıl utanması gerekenlere yolladıkları bir mesajdır bu. Siz görmezden gelmeye devam ettikçe, geride kalanların iyileşmesi asla mümkün olmayacak. 26 yıl değil 26 asır geçse de bu böyle. Quo Vadis? Bütün dünya dillerinde kullanılan o Latince deyiş. O halde Quo Vadis Aida? Bu soru nerede duruyor? Aida nereye gidebilir? O çocukların masumiyetine gidebilir en fazla. Peki Aida aynı soruyu kime soracak şimdi? Jasmila Zbanic’i ve bu filme inanan herkesi tebrik etmek lazım.

Not: 25 Nisan’da yapılacak Oscar töreninde Another Round’un (Danimarka) şansının yüksek olduğu söylense de, Collective (Romanya) adlı belgeseli atlatabildiği takdirde -malum sebepler de devreye girmezse- Oscar’ı kazanması gayet mümkün görünen Quo Vadis, Aida?’nın yolunun açık olmasını dilerim. Bu ödül ve akabinde gelecek ödül konuşması, soykırımın uluslararası arenada yeniden gündeme/dolaşıma girmesine vesile olacaktır mutlaka. Unutulan soykırım tekrarlanır. Bunu hatırlatan her film bu sebeple ayrıca kıymetli. Fe eyne tezhebûn?

Güven Adıgüzel

Eleştiri: Quo Vadis, Aida?
7 / 10 Yazar Puanı
{{ reviewsOverall }} / 10 Kullanıcı Puanı (0 Puan)
Psikolojik Şiddet7
Şiddet & Kan6
Küfür & Argo1
Cinsellik & Çıplaklık0
Aldatma0
Alkol, Uyuşturucu ve Sigara2
Korku Öğeleri2
Kullanıcılar ne düşünüyor? Puanlamak için üye olmalısınız!
Order by:

İlk eleştiri yazan sen ol!

Onaylı Eleştiri
/ 10
{{{ review.rating_title }}}
{{{review.rating_comment | nl2br}}}

This review has no replies yet.

Avatar
Show more
Show more
{{ pageNumber+1 }}
Okumaya Devam Et

Popüler