Hayvanlar da Davul Çalabilir: Ama Bu Onları Müzisyen Yapmaz

Eleştiri Fatih Mutlu Serbest Kürsü

Ağabeyim, üstadım Hasan Aycın’ın, kulağıma küpe ettiğim sayısız öğüdünden biridir: “Büyük şiirler zorlu adamlardan çıkar. Büyük hikayeler, büyük romanlar, büyük filmler de öyle…”

Damien Chazelle’in yönettiği 2014 yapımı “Whiplash” filmini izlerken de kafamın için dönüp durdu bu öğüt.

Hikayesi şöyle: Andrew Neiman günün birinde parmakla gösterilen bir orkestranın parmakla gösterilen bir parçası olmak için gecesini gündüzüne katan genç bir bateristtir. Okulundaki öğretmenlerden Terence Fletcher’ın hem müzisyen olarak, hem de “yetenek avcısı” olarak şöhretini bilen Neiman, onun gözüne girebilmek için alnından kan damlayana kadar çalışmaktadır. Fakat Fletcher’ın eğitim teknikleri öyle pek alışılageldik türden değildir. Film, büyük bir müzisyen olmayı kafaya koymuş Neiman’ın bir taraftan Fletcher’la, bir taraftan ailesiyle ve -en önemlisi- bir taraftan da kendisiyle olan mücadelesine odaklanıyor.

Yanlış anlaşılmasın, yönetmen Damien Chazelle’in zorlu bir adam ya da Whiplash’ın büyük bir film olduğunu söylemiyorum. “Zorlu adam”, hikayenin iki kahramanından biri: Çömez baterist Andrew Neiman’ı zorladıkça zorlayan Terence Fletcher.

Whiplash, senaryo tekniği açısından doğru tasarlanmış, iyi bir film. “Büyük bir film” olmasına ise tercihleriyle bizzat yönetmen izin vermemiş. “Büyük bir film” için, “zorlu adam” Terence Fletcher’ın finalde ortaya “büyük” bir eser, “büyük bir Andrew Neiman” koyması gerekirdi. Fakat yönetmenin tercihleri doğrultusunda, film bize “Büyük bir müzisyen: Andrew Neiman” yerine, “Büyük bir hayvan: Andrew Neiman” hikayesi sunuyor.

Açalım…

Film boyu genç Neiman’ın hırsını, tutkusunu, azmini, çalışkanlığını takdir ettim. Dahası, filmin hemen başındaki sahneden, bu hasletlerin daha Fletcher ile buluşmadan önce de Neiman’da gelişkin halde olduğunu anlıyoruz. Fletcher işini bilen, son derece profesyonel bir provokatör olarak bunlara dokunuyor ve Neiman’ı başka bir boyuta sevk ediyor.

Buraya kadar her şey çok iyi, her şey çok insani.

Buradan itibaren, yani filmin final bloğunda (hatta filmin sondan bir önceki saniyesinde diyelim), bu insani durumun devamını sağlayabilmek için yönetmenin önünde birkaç seçenek var:

Fletcher’ın tekniklerinden bezen Neiman pes edip “Böyle müzisyen olacağıma pizza dağıtırım daha iyi” diyebilir, tam tersine “Büyük bir müzisyen olmak için iyi bir insan olmaktan vazgeçmek gerekiyorsa onu da yaparım” diyebilir, yahut “Aynı anda hem büyük bir müzisyen, hem de iyi bir insan olunacağını göstereceğim” de diyebilir.

Bunların hepsi de insanidir. İlk ihtimalde “Bravo” deyip tebrik ederdik Neiman’ı, ikincisinde “Yazık oldu çocuğa” diye acınırdık, sonuncusunda takdirle karşılardık, vs… “İyi insan Neiman” gibi “kötü insan Neiman” da son tahlilde insandır çünkü

Gelgelelim, yönetmen Damien Chazelle, bütün bu insani teklifleri reddedip, Neiman’ı tam olarak hayvana dönüştürecek bir final tasarlamış.

“Hayvan”ı bir aşağılama sıfatı olarak kullanmıyorum, doğrudan, birinci anlamıyla diyorum. Filmin sonunda ortaya çıkan Neiman, kötü de olsa insan değil, dolayısıyla müzisyen hiç değil; iyi eğitimli bir at ya da bir köpek diyebiliriz en fazla. Yoğun bir eğitim sürecinin ardından, bir hayvana da baget gibi ek parça gerektirmeyen bir perküsyon aletini iyice çaldırabilirsiniz (Youtube’da videoları dolu.) Daha yoğun bir eğitimle, Neiman kadar verimli olmasa da orkestranız için bir vasatı bile tutturabilirsiniz.

Yönetmenin meseleye baktığı yer, finalde zuhur eden Neiman’ı bir öneri olarak sunmasından yola çıkarak söylüyorum bunları. Çok değil, sadece 10 saniyelik bir ilaveyle -mesela, Neiman zilini Fletcher’ın kafasına fırlatıp kalkar gider, yahut zili fırlatıp koltuğunda oturmaya devam eder- Neiman’ı insani zeminde tutabilecekken, bunu yapmıyor yönetmen. Ekran karardıktan sonra, yanına varıp mamasını önüne koyarak Neiman’ın başını okşama hissi uyandı bende, “good boy!”

Oysa ki yönetmenin elinde Fletcher gibi müthiş bir örnek de var. Fletcher tam olarak, zilini gaddar hocasına fırlatıp koltuğunda oturmaya devam edecek bir tip; bir insan nihayetinde; intikam filan da tasarlıyor. Final sahnesinde “Fletcher’ın intikam tasarısını başına mı çalacak, yoksa ‘Madem öyle işte böyle’ diyerek yozlaşacak mı?” diye merakla beklediğimiz Neiman ise hiç öyle değil. Hayvanlar davul çalabilirlerse de intikam tasarlayamazlar.

whiplash

Whiplash, benim için sıradışı bir film, sıra dışı bir tecrübe oldu. Hayvanların, bitkilerin, “uzaylıların” ya da cansız varlıkların başrolde oldukları filmlerde, onlara yüklenen iyi ya da kötü insani sıfatların altını çizer, “Ne de olsa yazarı insandır ve zaten böyle olmalıdır” derdim. Whiplash ise bambaşka bir şey.

İroni olsun diye değil, gerçekten bu sıra dışı tecrübeyi yaşamanız için tavsiye ederim Whiplash’ı.

_____

Fatih Mutlu
Takip et!

Fatih Mutlu

Yazar at Sinefesto
Fatih Mutlu, TRT Okul için hazırlanan 22 bölümlük 'Çek Bir Film' projesinin editörlüğünü yaptı. Çeşitli dergi ve gazetelerde sinema yazıları yazdı. Şimdilerde senaryo doktorluğu yapıyor.
Fatih Mutlu
Takip et!

Yorumlar

 

Yorum yazın

Lütfen gerekli tüm alanları doldurunuz. *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*

Lost Password

Sign Up