Bir İnsanlık Ayıbı: Hay Way Zaman

Serbest Kürsü

gulten-inan

Tarih, insan eylemleri ve iradesi sonucu ortaya çıkan; geçmiş zamanlarda yaşanmış olayları yer ve zaman bildirerek sebep-sonuç ilişkisi içerisinde anlatan; bu anlatılanları da günümüze ve geleceğe taşıyan, milletlerin hafızalarını oluşturmasında yardımcı olan bir bilim dalıdır. Peki,tarihi kim ya da kimler neye göre yazıyor?

Yönetmenliğini Nezahat Gündoğan’ın üstlendiği Hay Way Zaman adlı belgesel, Dersim’de (Tunceli) 1938 yılında devlet tarafından yapılan katliamı kapsamlı bir çalışmayla ortaya koyuyor ve çarpıcı belgelerle toplum olarak gerçek manada tarihimizleyüzleşmemizi sağlıyor. O dönemlerde halka Dersimde bir kızılbaş ayaklanması olduğunu ve devlet güçleri olarak bu ayaklanmayı bastırmak için kahramanca bir mücadele sergilediklerini söylerler. Dersime yola çıkan askerleri genelde şafi ve sünni mezhepten seçerler ve nereye gitmiş olduklarını söylemezler. Askerler şehre girdiklerinde gerçeği öğrenirler. Köyler boşaltılır ve toplu halde insanlar öldürülür. Ölenlerin bir kısmı Munzur Gölü’ne atılır, bir kısmı da istiflenerek yakılır.

Nezahat ve eşi Kazım Gündoğan ‘İki Tutam Saç; Dersimin Kayıp Kızları (2010)’  belgeseli ile başladıkları yola buldukları yüzlerce kayıp kızdan biri olan Emoş’un 74 yıllık acı dolu hikâyesiyle devam ediyorlar. Emoş, o yıllarda henüz 5-6 yaşlarındadır ve adı Elif’tir. Anne ve babasının ölümünün ardından yaralı abisiyle askerlerden bir şekilde kaçmayı başarır. Yolda abisini kaybeder ve tek başına kalır. Kendisini bulan askerlerin ayaklarına kapanarak öldürülmemesi için yalvarır. Görevli bir subay üstlerinin ‘güzel ve sağlıklı kız çocuklarını toplayıp subaylara evlatlık verilmesi’ emrini yerine getirmek için Emoş’u evlatlık alır. Saçlarkazıtılır. Yeni ve modern kıyafetler giydirilir. İlkokul 4. Sınıfa kadar okutulur ve kendinden 15 yaş büyük, işsiz- güçsüz bir adamla daha gençliğinin baharındayken evlendirilir. Emoş’un biri erkek, diğeri kız 2 çocuğu olur. Kocasından şiddet görür ve ömrünü, ‘yaşamamın sebebi’ dediği 2 çocuğuna adar.

Emoş, yıllar evvel sessiz sedasız içinden kopartıp küçük bir kutuya kilitlediği anılarını, kutusundan yeni çıkartıyormuş hissiyle anlatır ve anlattıkça başka şeyler de hatırlar. Yaşadıklarının travmasını hala üzerinden atamamıştır. Sindirilmesi, bastırılması, kendi kültürünü ve yaşam tarzını idrak edemeyeceği bir yaşta yurdundan kopartılması bütün bu olanların sadece kaderden ibaret olduğunu sanmasına ve evlatlık alındığı ailenin de ‘yaşamını bize borçlusun’ telkinleri kendisinde adeta bir Stockholm sendromuna yol açmıştır. Üvey anne ve babasına hala minnettardır.

Başta belgeselde yer almak istemeyen lakin belgeselin son sahnelerinin çekildiği Tunceli Munzur Gölü’nde fikrini değiştirerek ancak sesinin kullanılmasına izin veren Emoş’un kızının duygularını paylaşmasıyla belgesel başka bir önemli noktayı da sorgulamamızı ve bir ünsiyet kurabilmemizi sağlıyor. 3. Kuşağın olayı bizzat yaşamış ve bir şekilde hayatta kalabilmiş olanlara nazaran daha sorgulayıcı olmaları -genelleme yapacak olursak- siyasi organizmaların verdikleri yanlış kararların bir milletin kaderini belirlediğini ve etkisinin gelecek kuşaklara da yansıdığınıne yazık ki gösteriyor.

Belgeselin, yaşları epeyce ilerlemiş tanıkların röportaj yapılması için ikna edilmesi de başka önemli noktası. Hiçbir zaman çocuklarına torunlarına, kimseye nefret beslememeleri için bu olaylardan tam anlamıyla bahsetmezler.Yönetmen Emoş ve ailesini çekimlere çok zor ikna eder. Çünkü yakın çevresinin verecekleri tepkilerden çekinirler. Bir anlamda kaçmayı ve görünür olmamayı seçerler.

Hay Way Zaman, görsel dilin gücünü de kullanarak adeta yerleşmiş bir takım ön yargıları kıracağa benziyor. Belgesel, Başka Sinema salonlarında vizyona girdi.

Aldığı Ödüller: 50. Altın Portakal Film Festivali Jüri Özel Ödülü

İyi seyirler…

 

Sinefesto

Sinefesto

Admin at Sinefesto
Sinefesto 2011 yılında kurulan, Türkiye'nin en güncel sinema haber sitesidir.
Sinefesto

Latest posts by Sinefesto (see all)

Yorumlar

 

Yorum yazın

Lütfen gerekli tüm alanları doldurunuz. *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*

Lost Password

Sign Up